Ja, Na een tijdje van stilte weer een nieuwe blog.

Het is al weer een paar weken geleden dat OCLC zijn jaarlijkse regionale bijeenkomst hield. Dit keer troffen we elkaar in Straatsburg. Thema van het congres: ‘Dynamic data; a World of possibilities’.
OCLC is wereldwijd de grootste organisatie die automatiseringsdiensten en bibliotheekservices levert aan alle soorten van kennisinstituten, vooral bibliotheken. OCLC stelt zich ten doel “te zorgen voor betere toegang tot de informatie in bibliotheken wereldwijd en manieren te vinden om de kosten voor bibliotheken te reduceren door middel van samenwerking”.

Hun missie: Door samenwerking tussen bibliotheken mensen verbinden met informatie.
Zit heel dicht bij onze eigen doelstelling / missie, vind ik.

BSF ondersteunt en faciliteert op een innovatieve wijze bibliotheken en andere maatschappelijke instellingen bij het realiseren van hun doelen en zoekt hierbij altijd samenwerking

OCLC is onder meer nauw betrokken bij de ontwikkeling van de landelijke bibliotheekcatalogus van Bibliotheek.nl.
De bijeenkomst in Straatsburg leverde een aantal interessante inzichten op. Waren we als bibliotheeksector en alle ondersteunende serviceorganisaties vooral bezig met het toegankelijk maken van informatie met behulp van catalogi. Dit verschuift. Het gaat nu meer en meer over het verbinden van data die je niet eens zelf hoeft te beheren, maar die ook ergens anders worden opgeslagen.

Een paar bijdragen zijn me bijgebleven: De “geek the library”- campagne, een communicatiecampagne in de Verenigde Staten bedoeld om bibliotheken in de publieke ruimte te promoten, ondersteund door OCLC. Voor meer informatie over deze campagne kijk op

www.geekthelibrary.org.

Het werkwoord ‘to geek’ bestaat eigenlijk niet. In deze campagne wordt het gebruik in de zin van: ik hou ergens van, geniet ergens van, mijn passie is, ik wil het graag promoten. Iets dergelijks. In een stad / gemeente waar de campagne wordt gevoerd zie je overal posters hangen van bekende en onbekende mensen die aangeven dat zij dank zij de bibliotheek iets ‘geeken’.
Hier een poster waar Lou Reed, een van mijn muzikale helden, op staat.

Een van de meest interessante inleidingen was wel van Jean-Babtiste Michel. Een hooggeleerde jonge man, overgekomen uit Harvard. Als je dat leest in de aankondiging weet je het al: dit wordt of een onbegrijpelijk verhaal waar je na ongeveer een halve minuut bij afhaakt omdat het ver voorbij je eigen mogelijkheden gaat (of om andere reden). Of het is iets geniaals waar je lang bij na siddert. Jean-Babtiste bereikte het laatste bij me. Alleen dat half uur was al de moeite waard van de lange autotocht naar Straatsburg.
Ik ga niet zijn verhaal hier uitleggen, dat kan ik niet. Bescheidenheid siert de mens. Ook hier volsta ik met een link naar een TED-talk, Nederlands ondertiteld, zeer onderhoudend en goed te volgen:

http://www.ted.com/talks/what_we_learned_from_5_million_books.html

Een ander onderdeel van de bijeenkomst betrof de kandidaatstelling voor de global council van OCLC. Ik had me me kandidaat gesteld voor de zetel van de openbare bibliotheken. Dat leverde in ieder geval een zeer opvallende rode bloem-stikker op waar ik de dagen mee rond moest lopen. Bedoeling was dat tijdens de bijeenkomst mensen me konden bevragen en ik mensen kon stimuleren om toch vooral op mij te stemmen. Er was heus sprake van een keuzemogelijkheid. Alleen, voor de Openbare Bibliotheekzetel hadden twee Nederlandse onverlaten zich kandidaat gesteld: Eddy Tulp en ikzelf. Nu kunnen Eddy en ik het heel goed met elkaar vinden, dus een stevig deel van de dagen brachten we genoeglijk in elkaars gezelschap door. Af en toe brandde de strijd los, getuige de bijgevoegde foto:

Het belangrijkste wat ik heb meegekregen: we moeten gecontroleerd gaan werken vanuit een omgeving waarin we data niet zozeer in een eigen plaats verzamelen, beheren en verrijken, maar veel meer vanuit een gezamenlijkheid. Zo heeft de universiteitsbibliotheek Tilburg als eerste Europese universiteitsbibliotheek hun diensten in de cloud geplaatst, met hulp van het Worldshare managementsysteem van OCLC.
Ik hoop mijn ervaringen als bibliothecaris, manager en bestuurder te kunnen inzetten bij deze eervolle bestuursfunctie. Daarnaast wil ik nog steeds veel leren. En dit is een gebied waar veel gaat gebeuren de komende jaren. Als mogelijke lid van de board van OCLC hoop ik een bijdrage te kunnen leveren aan die ontwikkelingen maar ook veel te leren van wat er allemaal speelt op dit gebied.

Vakantie weer achter de rug. Een goede tijd om terug te kijken naar een enerverend eerste jaar in Fryslân. Na een periode van 10 jaar gewerkt te hebben als adviseur, kleine ondernemer, en interimdirecteur bij diverse instellingen was het de eerste maanden best even omschakelen.

Niet meer als een Swiebertje met een plunje op stap om in het land een plekje te zoeken waar nog werk te vinden was.

Niet meer in je eigen werkkamer alles zelf hoeven regelen, van het opmaken van de factuur tot het herstellen van technisch ongemak zoals een niet werkend netwerk. Van een adviseur / interimmanager wordt doorgaans snelle resultaten verwacht. Immers je zit ergens een paar maanden, maximaal een jaar en dan ga je weer verder. Je gunt jezelf en je omgeving dan soms weinig tijd. Vaak is die tijd er ook niet omdat er van alles aan de hand is en er in korte tijd zaken moet worden gedaan.

Begonnen bij Bibliotheekservice Fryslân moest ik even wennen aan twee zaken, sterk gerelateerd aan wat ik zojuist omschreef: niet meer alles zelf doen, van het maken van afspraken tot het regelen van een mobiele telefoon of het verzamelen van de nodige informatie over een beleidsthema. Een ander onderdeel waar ik aan heb moeten wennen: niet alles moet morgen per se klaar zijn.

Met name dit laatste boeit me in hoge mate. Het lijkt er zo langzamerhand op dat we ons zelf maar ook anderen geen tijd meer gunnen om na te denken over waar het werkelijk om gaat. Zo zal iemand mijn opmerking “niet alles moet morgen per se klaar zijn” kunnen interpreteren in de zin van: dat gaat er daar lekker sloom aan toe. Waar is de ambitie, waar is de zakelijkheid? Wees gerust, die zakelijkheid is er, die ambitie is er, meer dan genoeg. Bij mij en bij Bibliotheekservice Fryslân. Dat blijkt wel uit wat er in het afgelopen jaar zoal is gepresteerd. Lees het jaarverslag en mijn vorige blogs er maar op na.

Van kleine zelfstandige, van adviseur / interimmer naar de vaste omgeving van Bibliotheekservice fryslân. Een grote verandering die me uitstekend bevalt.

Naar de toekomst toe: het bedrijfsplan is vrijwel klaar. Dit geeft ons richting voor de komende jaren. Het wordt geen dik rapport met veel bijlagen, maar een (digitale) brochure met daarin de hoofdlijnen van onze plannen en ambities. Hiervan afgeleid worden de uitvoeringsplannen gemaakt. Tot stand gekomen met hulp van werkelijk alle medewerkers. Het afronden van dit bedrijfsplan kan ik met een gerust gemoed overlaten aan onze communicatiemedewerkers en het bestuurssecretariaat. Die gewezen kleine zelfstandige kan zich dan weer concentreren op zijn bestuurlijke en andere taken.

De afgelopen weken hebben Martin en ik een aantal interessante colleges gevolgd met als thema ‘veranderkunde’. Een aantal hoogleraren en andere coryfeeën op dit terrein vertelden hun verhaal over dit domein in een prettige ambiance. Achtereenvolgens Leon De Caluwé, Jaap Peters, Jaap Boonstra, André Wierdsma en Thijs Homan kwamen langs om hun theorieën en ervaringen met ons te delen. De groep toehoorders bestond uit managers en directeuren uit de Zorg, Overheid, het bedrijfsleven, onderwijs enz.

Het boeiende was wel dat alle colleges toch wel vanuit een rode draad werden gegeven: de meer klassieke manier van organiseren en aanpakken van verander- dan wel ontwikkeltrajecten zijn eigenlijk gedoemd te mislukken. Los van de vele inzichten die werden geboden leverden de lezingen ook een bevestiging op van onze ideeën hoe om te gaan met het proces waar we in Friesland mee aan het werk zijn gegaan. Leon De Caluwé legde zijn kleurenmodel uit over de verschillende vormen van leiderschapsstijlen. Nu heb ik geleerd om iedereen te wantrouwen die meent  de problemen van de wereld op te kunnen lossen binnen de strakke vormen van een model. Of het nu kleuren zijn, lijntjes, figuren of een assenstelsel. De wereld zit altijd wel weer ingewikkelder in elkaar dan het lijkt. Bovendien, ieder model schijnt weer vervangbaar te zijn.

Dat neemt niet weg dat praten over veranderingsprocessen aan de hand van bepaalde uitgangspunten goed is, goed ook om te leren hoe je zelf in dit soort processen kunt acteren. Duidelijk is wel dat ogenschijnlijk veranderen vanuit een strak gevoerde regie gedoemd is te mislukken. De Caluwé is gecharmeerd van groene en witte leiders, de leiders die vanuit hun professionaliteit en vanuit een creatief proces werken. Jaap Peters gaat voor het lossere minder hiërarchische Europees leiderschap versus het normatieve, strakke Angelsaksische. Hij verwijst ook naar de filosofie van de chaostheorie.

Zo kunnen we de andere hoogleraren ook kort de revue laten passeren, maar dat heeft niet veel zin. Belangrijkste is dat we hebben mogen vaststellen dat het proces dat we nu in gang hebben gezet een goede vertaling is van alle uitgewerkte theorieën van de hoogleraren. Het gaat erom dat we luisteren, waarnemen, en gestructureerd ons gezond verstand gebruiken. Dat we niet vanuit een hoogste verdieping de nieuwe uitgangspunten definiëren en vorm geven. Daarnaast proberen we door middel van het stellen van de juiste vragen aan iedereen een gezamenlijke visie te ontwikkelen over hoe Bibliotheekservice Fryslân zich in de toekomst dient te ontwikkelen. Iedereen wordt uitgenodigd om vanuit een eigen invalshoek bij te dragen.

Dat heeft nu geleid tot een opzet voor een bedrijfsplan, waar iedereen aan bijgedragen heeft. In dezelfde periode hebben we nu een aantal ideeën en plannen geformuleerd waar we op korte termijn mee aan de slag gaan. De plannen betreffen ondermeer het ontwikkelen van een plan om te komen tot een beter acquisitiemanagement en relatiemanagement. Immers we gaan voor het verbreden van de markt, we willen meer werk maken van innovatie. Dat moet intensiever en beter aan de man worden gebracht. Dit vergt competenties waar we wellicht organisatiebreed nog te weinig van in huis hebben. De groep die dit heeft aangebracht gaat nu zelf een plan ontwikkelen en helpen bij de uitvoering hiervan. Andere groepen hebben meer inhoudelijke projectideeën aangeleverd. Nog deze week worden de onderwerpen definitief uitgezet, inclusief de manier waarop projecten kunnen worden gedefinieerd.

Aanstaande woensdag wordt in de vergadering van de Raad van Toezicht de hoofdlijnen van het bedrijfsplan besproken. Wat mij betreft beperken we ons na woensdag tot het uitwerken in de vorm van een beknopte brochure.

Bedoeling is dat na de zomer de twee andere leden van het MT, Bert en Gerben, zich ook in Woerden melden. Als zij de cyclus achter de rug hebben kunnen we vanuit een gezamenlijk referentiekader verder het proces vorm geven en ondersteunen. Motto vanuit de laatste dag: als leiding van een organisatie moet je je meer bezig houden met ‘hoeden en verbinden’ dan met de inhoudelijkheid van de verandering.

Morgen weer verder met hoeden en verbinden.

Een paar maanden geleden hebben we ons ingeschreven voor een lezingencyclus over ‘veranderkunde’. Locatie is het Kasteel Woerden, zo ongeveer om de hoek van mijn woonplaats Bodegraven.

En dat in een tijd dat er zo veel en zo veel tegelijkertijd speelt. Je zou denken, laat dan schieten, er zijn veel andere en wellicht meer urgente dingen te doen. We hebben er nu vier gehad en ik kan nu al concluderen dat we er goed aan hebben gedaan om ons hiervoor als MT van BSF in te schrijven. We leven in een tijd van grote omslagen, cultureel, politiek, economisch. Daarnaast moeten we elke week weer goed om ons heen kijken om te kunnen beoordelen of we als organisatie en als sector nog wel op de juiste koers zitten.

Juist dan is het goed om na te denken over hoe je zelf in veranderingsprocessen zit, over de manier waarop je de organisatie kunt helpen in het noodzakelijke veranderingsproces. De bijeenkomsten in Woerden helpen mij heel goed in het vinden van de passende werkwijze in dit lastige proces. Het is ook een bevestiging van mijn ideeen over hoe veranderingen in een organisatie als Bibliotheekservice Fryslan en het netwerk van Friese bibliotheken tot stand moeten komen.

Bedoeling van deze blog is om op een compacte manier  verslag te doen mijn werkzame  leven als directeur van Bibliotheekservice Fryslân. Lastig genoeg blijkt wel, mijn agenda staat me niet toe om wekelijks een blog te schrijven, ondanks mijn vaste voornemens. Maar goed, niet zeuren! Doen wat je kunt.

De afgelopen weken stonden in het teken van een drietal ‘pistes’ zoals ze het in Vlaanderen zo mooi kunnen verwoorden:

-          Vaststellen van de landelijke branchestrategie van het bibliotheekwerk

-          Uitwerken contouren van het bedrijfsplan

-          Vaststellen van de nieuwe doorbelastingssystematiek aan de bibliotheken.

Branchestrategie Bibliotheken

Vorige week donderdag tijdens de landelijke vergadering van de Vereniging van Openbare Bibliotheken is een nieuwe branchestrategie vastgesteld. Dit was hard nodig. De vorige strategienota is alweer ruim vijf jaar oud en we waren in deze turbulente tijden wel weer toe aan iets nieuws. Mijn grote angst voor deze nieuwe strategienota is niet zo zeer wat er in staat. We hebben ons daar met zijn allen aan gecommitteerd en ik doe dat graag. Het gaat er om wat er niet in staat. We hebben we zijnsvragen nu wel goed in het vizier. Waar ik me zorgen over maak: de invulling en het waarmaken van de strategie. Tijdens de vergadering is meermalen gezegd, we gaan het pragmatisch invullen, vanuit de infrastructuur die we nu kennen. Daar zit volgens mij nu juist de achilleshiel. Volgens mij staat die infrastructuur de pragmatische invulling van de strategie danig in de weg. Ik hoop dat ik het mis heb, maar de afgelopen jaren hebben we bij de vorige landelijke strategienota verbonden aan een drietal noties: regie, focus en tempo. Van alledrie is niet zo veel terecht gekomen.

Bedrijfsplan BSF

De contouren van het BSF-bedrijfsplan worden zichtbaar. De afgelopen weken hebben we binnen BSF hard gewerkt aan ons bedrijfsplan voor de komende jaren. Op een wat experimentele manier, kan ik wel zeggen. Experimenteren houdt in dat je risico’s neemt en dat het mis kan gaan.

Ruim een maand geleden hebben we op afdelingsniveau met elkaar gesproken over de toekomst van Bibliotheekservice Fryslân, aan de hand van een aantal vragen. Hele algemene vragen, maar ook concrete vragen.

De resultaten van deze discussie werden vorige week gepresenteerd in een personeelsbijeenkomst op 5 juni. Alle aanwezigen kregen de gelegenheid om in groepjes te praten over de resultaten van de afdelingsdiscussies. De samenstelling van de groepjes was zodanig dat elke afdeling vertegenwoordigd was in elk groepje.

Tweede opdracht betrof het bedenken van acties / plannen voor de komende jaren aan de hand van twee vragen:

-          Welke competenties mis je binnen BSF, of zijn nog onvoldoende aanwezig? Wat kunnen we hier aan doen?

-          Welke nieuwe diensten / producten kunnen we ontwikkelen voor welke marktgroep?

De resultaten moesten voldoen aan een paar randvoorwaarden (afdelingsoverstijgend, passend binnen de toekomstvisie e.d.). Na afloop koos het managementteam (ik zat er niet bij!) de beste ideeën uit. Wat de groepjes toen nog niet wisten: ze mogen het ook vanuit het groepje zelf gaan uitvoeren! Eventueel met aanvulling vanuit de organisatie.

Aan het eind van de bijeenkomst konden we met elkaar vaststellen dat de dag heel veel heeft opgeleverd. Nu het vervolg: ik schrijf dit op donderdagochtend, 14 juni (de dag dat mijn jongste dochter de telefoon naast zich heeft liggen om te horen of ze wel of niet geslaagd is!). Mijn eerste actie van deze dag was het afronden van de eerste versie van het bedrijfsplan in de vorm van een powerpointpresentatie. Veel van wat we met elkaar besproken hebben is er in verwerkt.

Daarnaast heb ik in mijn huiskamer (nu even omgedoopt tot werkkamer) een nieuwe vloerbedekking gelegd. Alle flappen van 5 juni liggen nu verspreid in de kamer. In de loop van de dag moet dat vertaald zijn in een overzicht van de gekozen actiepunten. In het volgende MT gaan we kijken hoe het verder uit te voeren. Kortom, binnen een paar weken weten we op welke manier we dit een vervolg geven.

Afspraken over nieuwe doorbelastingssystematiek

Vorig jaar rond deze tijd ontvingen we vanuit de Provincie het bericht dat neerkwam op het volgende:

-          In drie jaar tijd wordt het subsidiebedrag met € 600.000,- verlaagd (=17%).

-          De resterende subsidie vanuit de Provincie moet volgens de richtlijnen van de Bibliotheekcharter worden besteed. Niet-chartertaken dienen aan de bibliotheken doorbelast te worden.

We stonden als netwerk van Friese Bibliotheken voor een geweldige uitdaging: in een tijd dat ook lokale subsidies afnemen moeten wij als serviceorganisatie onze facilitaire producten verder gaan doorbelasten. Een dubbele aanslag op de exploitatie van bibliotheken. Afgelopen woensdag waren we als netwerk Friese Bibliotheken voor de derde keer bij elkaar om te praten over de oplossing van dit probleem. Met succes! De systematiek van doorbelasten is nu vastgesteld. Producten en diensten waarvan de Provincie op dit moment aangeeft dat het niet vanuit provinciaal geld kan worden gefinancierd worden met ingang van 2015 volledig doorbelast. Daarnaast hebben we geïnventariseerd welke taken wel vanuit provinciale subsidies moeten worden uitgevoerd. Een grote stap voorwaarts.

Voor het overige:

Zal ik de lezer van deze blog niet vermoeien met wat we naast deze grote zaken nog allemaal op ons bordje hebben liggen. De bijgevoegde afbeelding illustreert heel goed op welke manier we momenteel aan het werk zijn.

Een feilloos op elkaar ingesteld team acrobaten die tegelijk een groot aantal Petri-schaaltjes in de lucht houdt.

Dat in schril contrast met de dame in het andere beeld, die in haar eentje rondrennend duidelijk een schier onmogelijke opdracht heeft alles in de lucht te houden!

Belangrijke week voor de bibliotheken in Friesland: we stappen over op een nieuw bibliotheekautomatiseringssysteem (Bicat Wise). Een groot project dat tot nu toe uitstekend verloopt. Met de uitstekende hulp van deskundige mensen ter plekke wordt een volledig nieuw systeem in de hele provincie geïnstalleerd. Vanuit Bibliotheekservice zijn ook veel mensen dag en nacht bezig om de migratie voor elkaar te krijgen.

Een dergelijk project kunnen we niet genoeg onderschatten. Honderden actiepunten, nog meer tests worden afgewerkt. Aanstaande vrijdag moet alles weer werken. Dan hebben we één van de grootste projecten die we binnen het Friese netwerk hebben gerealiseerd merendeels achter de rug.

Elke dag krijgen we van onze projectleider bericht over de actuele stand van zaken.

Als deze fase is afgerond zullen we ongetwijfeld nog de nodige (ik hoop) kleine aandachtspunten moeten nalopen. Als ik zie hoe professioneel en gemotiveerd iedereen bezig is twijfel ik niet aan het goede verloop van het traject.

Volgende week zal ik op deze plek opnieuw aandacht besteden aan dit project.

Afgelopen weekend voor het eerst sinds mijn aantreden in Fryslân een paar dagen vrijaf genomen. Met vrienden naar Lyon, de gastronomische hoofdstad van Frankrijk. Ik ga op deze plek niet in op onze plezierige dagen. Het bloed kruipt echter waar het niet gaan kan,want tijdens zo’n trip ga je toch – als het zo uitkomt – bij je collega’s kijken hoe zij het hebben geregeld. Immers, nieuwsgierige mensen leren het meest.

Nu viel onze trip naar de derde stad van Frankrijk (agglomeraties meegeteld zelfs de tweede stad) juist in de Franse voorjaarsvakantie.  Op zaterdag, een grootse feestdag in Lyon met vaandels, banieren en Middeleeuwse dans en muziek, was de bibliotheek in het centrum gesloten. Vanwege de vakantie. Oeps, kun je het je voorstellen? In het centrum van de stad, vergelijkbaar qua omvang met Amsterdam, de bibliotheek gesloten vanwege de voorjaarsvakantie.

lyon Part Dieu

Overigens, de bibliotheek van het centrum, waar we voor stonden was gehuisvest in een historisch pand. Ik kon niet naar binnen, maar mijn inschatting is dat de omvang van deze bibliotheek ongeveer 10% is van die van de OBA (Openbare Bibliotheek Amsterdam). De dagen werden gevuld met stevige wandeltochten, ook in andere arrondissementen van de stad. En ja, bij de grootste shopping mall kwamen we terecht bij de grootste vestiging van Lyon (La Part Dieu), oppervlakte ruim 27.000 m2. Afspraak gemaakt met mijn reisgenoten, geef me een uurtje om de bibliotheek te bezoeken, de rest kon zich ruim vermaken in het winkelcentrum met allerlei winkels van naam en faam. En ja hoor, weer helaas, de voorjaarsvakantie was nog steeds gaande en ook hier een gesloten deur. Een bibliotheek van 27.000 m2, gesitueerd naast het grootste winkelcentrum van Lyon, met duizenden bezoekers per dag (mag je veronderstellen) sluit zijn deuren in de voorjaarsvakantie.

Ik moest toen toch even denken aan de zo andere benadering in Nederland. We hebben met elkaar de grootste moeite om te accepteren dat we noodgedwongen een paar dagen dicht moeten om ons automatiseringssysteem te vervangen. In Frankrijk gooien ze de boel gewoon dicht op een vrije dag!

In alle eerlijkheid, ik geniet elke dag van mijn werk. Maar zo’n weekend weg is toch wel weer even goed. Al is het maar om te kunnen constateren dat we het in Nederland met onze meer klantgerichte benadering het nog zo slecht niet doen in vergelijking met andere landen.

Plattegrond van de bibliotheek

Vorige week een week van vergaderen, vergaderen en vergaderen. Maandag Managementteam, dinsdag Stichting Provinciale Serviceorganisaties Nederland, woensdag overleg in Tresoar met Bert Looper, middag en avond Directieberaad Friese Bibliotheken. Donderdag met een aantal medewerkers binnen BSF afgesproken om wat dieper in de organisatie te duiken. Vrijdag vrijgehouden vanwege ziekenhuisbezoek. (wees gerust, het ging niet om mij).

Soms voel ik me verzeild geraakt in een Echternach processie. Je doet drie stappen vooruit en vervolgens weer twee achteruit. Ik kom uit een goed Katholiek nest, dus ik moet dat goed kunnen hebben. Het is dan zaak om de ambities goed in te schatten net als de mogelijkheden die je hebt om bij te dragen aan veranderingsprocessen.

In Friesland zijn we nu bezig om ons netwerk opnieuw vorm te geven. De bestuurstructuur is aangepast, Bibliotheek Smallingerland volwaardig onderdeel van het netwerk, bezuinigingen bij diverse overheden en, wat mij betreft het allerbelangrijkste, de wereld om ons heen die enorm aan het verschuiven is. Soms denk ik wel eens, die Echternachprocessie was een mooi ding in de Middeleeuwen, toen we nog niet zo’n haast hadden met zijn allen. Nu moet je maar afwachten of we niet  omver worden gekegeld door allerlei ‘ongelovigen’ die helemaal niets moeten hebben van de abdij van Echternach en de stichter ervan, Willibrordus. Kunnen we het ons permitteren, dit tempo? Kunnen we het ons permitteren om nog steeds de tijd te nemen om onze diensten te ontwikkelen en waar nodig aan te passen zoals we nu doen? Gelukkig loopt een deel van onze omgeving ook niet zo heel hard (onderwijs, welzijn, cultuur). Een ander deel heeft nu moeite om boven water te blijven, kijk naar de ontwikkelingen rond boekhandelsketens Selexyz en De Slechte. Stel, de bibliotheeksector zou in een private omgeving zitten, zouden we dan niet allang in een situatie verzeild zijn geraakt als Selexyz of andere grootheden waarvan je nooit verwachtte dat ze om zouden vallen (SAAB bijvoorbeeld). We vervullen een maatschappelijke taak, maar dat weerhoudt ons er mijns inziens niet van om na te denken over onze positie en over onze strategie wat betreft bedrijfsvoering. De afgelopen weken heb ik dat tussen al die vergaderingen door (en soms tijdens) veel gedaan, nagedacht over de toekomst van het bibliotheekwerk en onze rol daarin. Volgens mij ontkomen we niet om op onderdelen het tempo te volgen die onze omgeving aanhoudt. Intussen moeten we als organisatie juist niet in die processiepas aan de slag daar waar we zelf de regie kunnen voeren. De komende vijf weken worden heel belangrijk. Dan gaan we ons eigen bedrijfsplan schrijven en moet duidelijk worden welke koers we de komende vier / vijf jaar gaan varen.

In ieder geval zullen we niet gaan zitten afwachten. Het wordt een uitdagende zoektocht: enerzijds zijn we een organisatie met een publieke maatschappelijke taak. Anderzijds zullen we meer een culturele onderneming moeten worden, op zoek naar kansen, naar nieuwe markten. Overigens zonder onze oorspronkelijke taakstelling te verloochenen.

Eerlijk gezegd, ik kan enorm genieten van dit soort uitdagingen. Het houdt me ook echter wel wat weg van andere zaken waar ik van moet genieten, het lezen van een goed literair boek bijvoorbeeld, of een goed concert. Gelukkig heb je dan een naaste omgeving die je weer eens ergens naartoe sleept: de Mattheus Passion afgelopen zaterdag in de St Jacobikerk van Utrecht bijvoorbeeld. Heerlijk genieten van prachtige muziek.

Komende dagen in mijn reistas: Jeroen Brouwers’ nieuwste boek: Bittere Bloemen. Ik ga me dwingen om elke avond weer minstens een half uur te gaan lezen, in Jeroen Brouwers dan. Des te sterker kan ik mensen overtuigen dat lezen zowel goed is voor je toekomstige kansen als dat je er zo van kunt genieten. Daarnaast sta je meer open voor andersdenkenden. Lezen maakt nieuwsgierig. Dat houdt je vervolgens weg van de “rancuneuze boosheid” over van alles en iedereen. Het gif van deze tijd, zoals Sybe Schaap het formuleert in zijn onlangs verschenen boek.

OCLC is een grote oorspronkelijk Amerikaanse organisatie die zich bezig houdt met automatiseringsdiensten en databeheer voor bibliotheken. OCLC ken ik van afstand. Vandaar mijn bezoek aan een tweedaagse bijeenkomst van dit bedrijf in Birmingham.

Het leverde op wat ik gewenst had:  een beeld van een interessante organisatie die wereldwijd voor bibliotheken belangrijk werk doet. Daarnaast is het altijd goed ervaringen uit te wisselen met mensen  die in een andere omgeving werken. Zo kwam ik een oude bekende van me tegen, Barbara Lison, directeur van de bibliotheek van Bremen. Ooit heb ik de bibliotheek van Bremen mogen adviseren over de aanpak van een zelfbedieningssysteem in de centrale bibliotheek. Met Barbara wisselde ik de positie van de regionale / bij ons provinciale organisaties uit. Afspraak gemaakt om  daar op terug te komen. Daarnaast een inspirerend verhaal van de architect van het nieuwe bibliotheekgebouw in Birmingham, Francine Houben.

Met Chris Wiersma (Almere), Martine Wolterbeek (Zuid – Oost Utrecht)  en Bertus verbleven we in een hotel in het centrum. In de avond hadden we met Rachel van Riel en een collega afgesproken, om even met elkaar bij te praten. www.whichbook.net wordt een nieuwe widget binnen het aanbod van Bibliotheek.nl. Een hele interessante. Ons gesprek met Rachel bevestigde de gedrevenheid en ook de deskundigheid van deze vrouw. Ik ken Rachel nog uit mijn tijd als bibliotheekbouwer ( www.openingthebook.com ). Ze heeft de afgelopen jaren hele interessante stappen gemaakt richting webdiensten en digitale educatieve programma’s. Die widget van whichbook mag zo bij ons op de website!

Los van dit alles, kennismaken met OCLC stond centraal en dat is uitstekend gelukt. Mede als vervolg hierop een afspraak gemaakt met de directeur van deze regio, Eric van Lubeek. Eric ken ik nog van zijn tijd bij Geac later Infor. Gisteren in Leiden hebben we verder over OCLC gepraat en de ontwikkelingen in het bibliotheekwerk en in Friesland in het bijzonder. Ongetwijfeld gaan we nog stappen zetten op weg naar samenwerking. Al is het maar om samen met Tresoar na te denken over vormen van samenwerking waarbij we de diensten van OCLC goed kunnen gebruiken.

Zo heeft OCLC de laatste jaren gewerkt aan een tweetal programma’s: Worldcat en Worldshare. De eerste is een  catalogus waar wereldwijd al een groot aantal bibliotheken  en niet de minste gebruik van maakt, de tweede een webomgeving voor bibliotheken. Heel stil stel ik toch maar de vraag: kunnen we met steun van OCLC en gebruikmakend van deze ontwikkelingen wellicht veel geld, moeite en tijd besparen. Ik heb zomaar het gevoel dat we binnen een paar jaar met behulp van deze tools en onder regie van SIOB en Bibliotheek.nl de hele digitale bibliotheek van Nederland verder kunnen optuigen, op een platform dat voor een groot deel al staat als een huis. Deze vraag beschouw ik maar even als huiswerk voor de komende weken. Om het te bevestigen, ontkrachten of te nuanceren. Daarnaast ga ik proberen de deskundigen hierover maar eens aan te spreken.

Mijn voorlaatste laatste blog is alweer van veel te lang geleden. Ik zal oprecht proberen om weer wekelijks een bijdrage te plaatsen.

Als je een tijdje verzaakt hebt, is er veel om over te schrijven. Op dit moment (vrijdagmiddag 24 februari) gaan mijn gedachten nog vooral uit naar Prins Friso en zijn familie. Vanmiddag werd meer informatie gegeven over zijn toestand en die is heel ernstig. Al ken ik de Koninklijke Familie niet. Als zo’n ongeluk gebeurt en je ziet het verdriet bij die mensen, in hun volle gloed op alle voorpagina’s en tv-uitzendingen. Ik heb dan erg met ze te doen. Ik ben een bescheiden  twitteraar of gebruiker van andere sociale media. Dat blijf ik daar vandaag maar even weg omdat ik bang ben dat ook op die plaats de Prins ‘trendic topic’ is, zoals we dat tegenwoordig benoemen.

Kortom, een emotionele dag voor alle Nederlanders, zo stel ik me voor.

Vorige week bestuurlijk overleg gevoerd met Jannewietske de Vries, de gedeputeerde. Er was veel te bespreken, dat mag wel blijken uit de nieuwsblogs die ik de afgelopen tijd al heb geschreven. Een paar onderwerpen zijn hier wel vermeldenswaard.

In de eerste helft gaan we in Friesland een kleine conferentie organiseren over het bibliotheekwerk en de maatschappelijke waarde ervan, mede in het licht van de overheid die op dit soort domeinen zich meer aan het terugtrekken is. En dat terwijl er een actualisering van de wet aanstaande is. Centraal idee zal moeten zijn, niet zo zeer wat dit soort voorzieningen of maatschappelijke functies kost, maar wat ze in maatschappelijke zin opleveren. Daarnaast is het interessant om te kijken of je die maatschappelijke waarde kunt vertalen in meetbare eenheden. Ik las ergens een interessante stelling dat we nu langzaam wel los aan het komen zijn van de maakbare samenleving. We moeten streven naar een ondersteuning van de zwakkeren in onze samenleving, maar het 100 % van hogerhand inrichten van onze leefomgeving is niet meer reëel. Tegelijkertijd eisen we steeds meer van welzijnsorganisaties, van onderwijs, zorg, bibliotheeksector harde cijfers als het gaat om ‘outcome’, wat is het maatschappelijk effect, vertaald in concrete meetbare resultaten? Volgens mij zitten we hier in een klassieke paradox. Waar we naar moeten zoeken is een goed evenwicht in dit probleem. Natuurlijk moet je verantwoording afleggen voor wat je doet, er zijn ook goede instrumenten voor. Vraag is of je dat moet doen door geforceerd te gaan zoeken naar meetbare resultaten als het gaat om maatschappelijke effecten. En als je dan uit onderzoek een maatschappelijk effect meetbaar kunt krijgen (bijvoorbeeld: in de provincie Friesland is het aantal laaggeletterden met x% gedaald) dan kun je niet op een meetlat aangeven wat de rol van de bibliotheken hierin is geweest. Interessante materie om een discussie over te voeren.

Ander gespreksonderwerp: Het mag bekend zijn. In Nederland kennen we twee talen, het Nederlands en het Fries. Friese organisaties als Bibliotheekservice Fryslân, Tresoar en anderen hebben de taak om de Friese Taal en Cultuur te versterken. Onlangs hebben we met enkele partijen om de tafel gezeten om eens na te denken over het ontwikkelen van een goed platform om Friese e-books beschikbaar te krijgen. Het gaat dan om een platform waar de Friese lezer zowel fysieke boeken als e-books beschikbaar heeft. Met daarbij ook de bedoeling om boeken en e-books te kunnen lenen / tijdelijk beschikbaar te krijgen of aan te schaffen. In maart gaan we dit idee verder dragen richting concept. Komende weken nemen we vanuit BSF hiertoe het initiatief.

Natuurlijk bespraken we tijdens onze bijeenkomst in het Provinciehuis nog even de manier waarop we denken de bezuinigingen op gaan vangen. Het mooie van het provinciale overleg was dat dat niet eens als het belangrijkste agendapunt werd ervaren. Uiteindelijk bepaalt je portemonnee voor een belangrijk deel wat je kunt doen. Belangrijker zijn volgens mij echter de vragen wat je met elkaar wil bereiken, hoe je dat op hoofdlijnen denkt te kunnen bereiken, om vervolgens een beeld te krijgen hoe zich dit in financiële zin allemaal vertaalt. Deze discussie voeren we op dit moment in Friesland volop. Afgeleid van deze discussie komt dan de vraag hoe we als BSF dat bedrijfsmatig gaan vertalen. Voor de zomer moeten we daar wel uit zijn.

Vrijdagmiddag, 3 februari 2012

Een moment van reflectie. Na een korte blik op een paar websites over het weer en de stand van de Nederlandse wegen kom ik tot de voorzichtige conclusie dat ik het beste maar even kan wachten voordat ik de thuisreis richting Bodegraven aanvaard. Op dit moment (vrijdag 3 februari 15.00 uur) staat er ruim 800 km file op ’s-lands wegen. Een behoorlijke hoeveelheid PK’s bij elkaar. Ik zal er mijn eigen ros maar even niet bij plaatsen. Heeft niet zo veel zin. Dan kan ik maar beter even het nuttige met het aangename verenigen en de narigheid van het wachten voor lief nemen. Met het aangename bedoel ik af en toe een blik naar buiten werpen waar het winterlandschap zich voor mij ontvouwt. Met de narigheid bedoel ik dat het vanavond wel eens laat kan worden voordat ik thuis (in  Bodegraven 200 km verderop) ben.

winterlandschap in Leeuwarden

Vandaag een dag om eens behoorlijk wat leeswerk te verrichten en wat extra te duiken in een paar lopende trajecten zoals Tomke en het Platform Leesbevordering Fryslan, Bibliotheek op School en de mogelijkheid dit tijdens het Internationale congres IFLA te presenteren.

Andere onderwerpen: de vergaderstukken van volgende week verder doornemen (Managementteam, Overleg provinciale service organen, Raad van Toezicht).

Naast leeswerk en onderwijl nadenken over een paar wat weerbarstige trajecten kan ik nu ook een voorzichtige start maken met de voorbereidingen voor de strategische discussie binnen het netwerk van Friese Bibliotheken over de toekomstige dienstverlening van Bibliotheekservice Fryslân aan de bibliotheken. Het is bij alle betrokkenen bekend dat we in drie jaar € 600.000,- moeten bezuinigen en dat we een aantal taken moeten gaan doorbelasten. Lastige opdracht, maar een opdracht waar we toch mee aan de slag moeten. Bedoeling is om alle diensten die in enigerlei vorm vanuit Provinciale gelden worden aangeboden op een rij te zetten, ook in zijn samenhang, om te overleggen met de bibliotheken waar de behoeftes liggen en waar verschuivingen mogelijk zijn. We moeten hierbij onze provinciale opdracht in de gaten houden en de financiële situatie van de bibliotheken. Daarnaast moeten we goed in de gaten houden dat het afbouwen van een bepaalde dienstverlening consequenties kan hebben voor een andere dienst die we juist in stand zouden moeten houden.

 Nog even dit: ik ben er helaas niet aan toe gekomen om er eerder over te schrijven. Vorige week nam Erik Jurgens afscheid van de Vereniging Openbare Bibliotheken. Een passend afscheid van een ervaren bestuurder. Jurgens had juist deze dag gekozen omdat het de dag van de poëzie was. Speciaal voor dit afscheid had Ramsey Nasr een sonnet geschreven. Jurgens is naast bestuurder, politicus ook en misschien wel vooral poëzieliefhebber. Het gedicht van Nasr is het waard om breed te verspreiden, vandaar hier nogmaals geplaatst:

Sonnet voor 456 letters

En hier gebeurt het allemaal: vanbinnen
liggen de zinnen doodstil ingeklapt
als chromosomen, diep onder mijn kaft.
Ze wachten op een oog om te beginnen.

U leest – en loom weet zich een vers te ontspinnen.
Het was een val, u bent erin getrapt.
Geen geld of eeuwigheid wordt u verschaft.
Hooguit een ander heeft hier bij te winnen.

Andermans letters kapen uw gedachten:
mijn minutieus verzonnen DNA
heeft uit het niets al wat bestaat onttroond.

Mijn lichaam fonkelt op geroofde krachten.
Voel hoe ik groei en blakend openga.
Wie leest, wordt door het leven zelf bewoond.

Ramsey Nasr