IFLA 2016

Van 13 tot 19 augustus kwamen vanuit hele wereld bibliothecarissen naar Columbus Ohio voor het jaarlijkse IFLA-congres. IFLA is de International Federation of Library Associations.

Na het schrijven van mijn boekje ‘Kennis maken en verbinden’ voelde ik een sterke drang om mijn verhaal in een breder gezelschap uit te dragen. Begin van dit jaar stuurde ik voor het IFLA-congres een presentatie-opzet op. En ja, mijn bijdrage werd geselecteerd en ondergebracht in een sessie “Generating the public libraries”. Op donderdag 18 augustus mocht ik voor een volle zaal mijn boodschap uitdragen. Ongeveer 250 congresgangers luisterden en keken naar mijn presentatie.

Een week optrekken met collega’s van over de hele wereld, fantastisch was het. De Hollandse delegatie was redelijk klein, vanuit onze periferie noem ik Jos Debeij, Adriaan van Langendonk, Hans Janssen, Lily Knibbeler, Perry Morree, Ingrid Bon, Eimer Wieldraaijer en niet te vergeten Marian Koren. Het was voor Marian waarschijnlijk haar laatste IFLA-congres ‘in functie’. Ze verdient wat mij betreft een standbeeld op het VOB-kantoor voor alles wat ze op landelijk maar zeker ook internationaal voor het bibliotheekwerk heeft gedaan.

Hieronder volgt mijn ‘lezing’:


Making knowledge / Connecting people

Last year in the summer I felt an urgent need to work out my thoughts about the future of libraries. In a world of daily pursuits usually there is no time to reflect, to think, to reconsider. I missed the depth in our discussions about the future, about our relevance.

My first goal was to write an article for our professional magazine and to structure my thoughts. After some days I realised I had a lot to share, more than what you can write in an article.

At the end the result was that I had enough for a book.

In December last year my book was published. For getting it published I got the support of the Royal Library of the Netherlands, the foundations of Dutch Public Libraries and of the Dutch Library Service (NBD), also working as a publisher.

In my presentation of today I follow the main line and structure of my book.

  • I will tell something about my vision how to deal with the main stakeholders for public libraries: the local / regional governments.
  • Then I present the philosophical fundaments I have used before working out a strategic programme for the library.
  • In the next part I will tell something about liberty and freedom and the connection of these themes with the library
  • I tell you something about my view how the library and the librarian can translate the fundaments into a programme
  • I will end with some thoughts about some conditions how to organize the library also in relation with its surrounding.

Start with Why!

The last years more and more the perishable date of the public library is object of discussion. Local authorities solve their own information problems with online solutions and with internal networks. In their observation the information world has become digital, so the key function of the library is gone. My observation is that we library managers are too passive in this discussion.

Too often we forget to start with the question: what is the intrinsic added value of our great function? The discussion with our stakeholder mostly start with the financial perspectives and problems and also ends with it. With the assignment that the library must develop more and more as a cultural ‘business company’.

When we try to relocate this discussion into the direction of the intrinsic added value we must try to realise another relation between government and library.

In my view the last decades this relation is dominated by distrust. Our society needs measurable goals, results we can translate in data. We recognise the concept of philosopher Thomas Hobbes in this line. The bad wolf. We need to render an account and report to our governments, very often very detailed.

Against this principle of distrust, I place the important idea of Aristotle, the notion of friendship. His definition of friendship is: wish each other the good things, knowing this with the orientation of the useful, agreeable and / or the good.

Reduce the orientation on rules, rendering accounts etc. Rely on the mutual basic ideas of getting your shared small world a little better than it was.

So, relations are dominated more by power than by strength, more by distrust than by trust. Move from the Hobbes-distrust-attitude towards the Aristotle-trust-attitude.

Meanwhile, be effective and efficient, but don’t hesitate to dream your dreams, to spend sometimes your day by ‘doing nothing’.

Now we go on building the fundaments for that intrinsic discussion.

Perhaps you are already familiar with the concept of ‘The Golden Circle’ Of Simon Sinek. He worked it out in his book “Start with why” and a famous TEDtalk. As I told in my view the first question of Sinek “Why are we here?” rarely is on the agenda of the meetings between library managers and the local / regional authority. We have to take on this Why – question. It is my deepest conviction that we need to answer this question in collaboration with our stakeholders. Don’t start the discussion with the money-issue and performance indicators. Start the discussion with the main social, cultural and educational problems our local society is confronted with and what the library can do about it.

To quote Gillian Tett in the Financial Times: “What really matters now … are non-quantitative issues, such as political values, social cohesion and civic society”.


Looking at a concept that can help us finding our fundaments I discovered the model of Capabilities and the sustainable goals of the United Nations. The concept of capabilities is explained by two famous philosophers, Amartya Sen and Martha Nussbaum.

At this moment the success of a national / regional society is mostly based on ‘economic’ facts and figures, based on growth. Sen and Nussbaum developed a concept of creating capabilities, the chances and opportunities for every individual. The starting point for this concept is “human dignity”. The more active and pragmatic realisation of a capability is the functioning. The quality of a society can be derived from these capabilities and realised functioning’s. 

Capabilities for libraries

Nussbaum and Sen developed 10 capabilities. The relevant capabilities for libraries are:

  • Sense, imagination and thought: able to make full use of the senses to experience, think, reason, imagine and create;
  • Emotion: able to experience attachment to people, things and experiences and to express feelings of love, longing, grieving and justifiable anger;
  • Practical reasoning: able to conceive of the good life and to engage in critical reflection;
  • Play: ability to laugh and enjoy recreational and playful activity
  • Environmental control: Able to engage with the processes and choices that effect our political and material lives, including of political participation.

The capabilities as we mentioned are relevant for people in two ways: the playing one (the homo ludens) and the learning one. 

Saint Exupery

Related to this I like to quote my favourite French writer Antoine de Saint Exupery:

“If you want to build a ship, don’t drum up the men to gather wood, divide the work and give orders. Instead, teach them to yearn for the vast and endless sea”.

How to deal with this all?

  • Authorities have to make choices, must develop a vision and create a more open climate;
  • The library must translate that vision into a fitting programme in cooperation with the local government and customers;
  • The realisation of this all is very much depending on the local situation and the wishes of the people you serve.

Sustainable goals United Nations


The second fundament I use finding the answer of the why-question concerns the sustainable goals of the United Nations as established in September last year. From the 17 goals I selected two of them as relevant for the public library:

4. Ensure inclusive and equitable quality education and promote life-long learning opportunities for all; To be more specific: By 2030 ensure that all youth and a substantial proportion of adults both men and women, achieve literacy and numeracy;

16. Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels; more specific: ensure public access to information and protect fundamental freedoms.

Making knowledge and connections

Looking at our world I think we don’t live in an era of change but more in a changing of era’s. With this in mind we must think deeply about our position as library and librarian.

How to translate this all into a Library programme? I summarised it in the title of my book ‘Making Knowledge & Connections’. In Dutch language the first part “making knowledge” does also mean “get acquainted with”.

New engagement

How to develop a new engagement for the library? For the Dutch surrounding I used the national legislation, laws etc. and the vision of thought leaders like David Lankes, David Weinberger and Charles Leadbeather.

I also use a lot of other ‘sources of inspiration’.

“Culture ignites” Theaster Gates said during a TEDtalk. His talk was about building and connecting people and societies. He talked about using cultural and other public organisations and how unmissable they are in getting things done and to reach connection.

I work out my vision on three levels: for national institutions, local implementations and the librarian.

Chakrabarti and Doctorow

In the new engagement nationwide I look at two lines, inspired by Shami Chakrabarti and Cory Doctorow.

Shami Chakrabarty wrote a famous book: ‘On Liberty’. She pleads for the development and improvement of values like equality, dignity, fairness and most important: empathy.

It’s all about these values the library works for. It is not that you must relate it in a direct way with your activities. It is about giving the opportunity, about facilitating people to obtain the stories of another one, to learn to “yearn for the vast and endless sea”.

As a library and librarian we stand for free information, no authorities looking what our information needs are, even in the difficult period we are living in now. We must realise a good balance between copyright and the right of free information. The library and the librarian need to support the solidarity, and the connecting of people. Based on this position we must consider the Chakrabarti values: equality, dignity, justice and empathy. And we must also fight against the obstacles and the dangers which can damage these fundaments.

A library only can function with all their opportunities when they work with a proper assignment, a proper budget. Only in a country where democratic values are respected, the library can take its important position. And the other way: a democratic society is in danger when institutions like schools, libraries, theatres, museums are not facilitated on a suitable level. Without the good functioning of these institutions a society loses their social platform, their moral compass.

A famous example how things can work out is demonstrated in the movie ‘Das Leben des Anderen’. A great movie about life in formal Eastern Germany.

Cory Doctorow wrote a book: ‘Information doesn’t want to be free’ and his added phrase: ‘but people do’.

Doctorow worked out three ‘laws of Doctorow’. Two of his laws are relevant to quote in this presentation:

  • Anytime someone puts a lock on something that belongs to you and won’t give you the key, it’s not there for your benefit.
  • Information doesn’t want to be free.

Doctorows book has some very interesting introductions. One of them is written by Amanda Palmer a former street musician. She wrote: “As long as people make art and content, and other people want art and content, the marketplace will adjust to create paths to connect and support each other”.

In the process from creator (in our world mostly a writer) to user (reader), Libraries must look more after the interest of the creator and user. Now in the process the library is more and more focused on its own position as distributor.

We observe that governments protects intermediaries like publishers. They facilitate them with laws to use locks, locks between the creator and the user. In our digital world distributors get all kinds of opportunities to organize obstacles.

As library world we must go for an open path between creator and user that has as less locks as possible. 

Social domain

We see that the library is moving on into the direction of a more social library equal to the educational and cultural library. In the social domain the library is involved in:

  • Basic skills (reading, calculating, using computers etc.);
  • Supporting places of refugees;
  • Developing (digital) language houses;
  • Supporting the digital government
  • Community building and open platforms.


National programme

Working on a national programme for libraries in my view we must work on:

  • An action programme based on key functions of the library (learn, inform, read, meet);
  • Facilitate innovation projects;
  • Marketing campaigns;
  • A focus on vulnerable groups;
  • Facilitating and supporting local projects like ‘library at school’ and ‘digital language houses’;
  • The position in a chain of partners working on the developing of 21st Century Skills.


Our chair of today, Corrado, asked me to spend a few words about the national positioning and branding programme in the Netherlands.

In 2009 the Dutch Public Library Association started together with a lot of local libraries with a new logo and brand positioning. Following this national positioning this year we started with a campaign: “The library enriches you”.


The library enriches you!

In this line you see three important notions: The library / enriches / you’. They have their own values:

  • The library as a knowledge and study centre, as a meeting place;
  • The library in an active role to inspire, to advice, to facilitate;
  • The library to support you to be more informed, social, smarter, prepared etc.


4 Spaces

Now I go on with the implementation for local libraries based on all the philosophical and institutional fundaments. For this I use two existing models.

The Scandinavian model of four spaces. These spaces are the learning, meeting, performative and inspiration space. We see that the library becomes an education library, a third place, a makerspace and an experience library. On Internet you can find more information about this very interesting concept.

ALA Model

A few years ago the American Library Association (ALA) published a report in which they worked out a model to make strategic choices. They used four distinct dimensions each encompassing a continuum of possibilities lying between two extremes.

  • A physical versus Digital Library
  • A focus on the individual versus the community
  • A collection based library versus a creative library
  • A portal versus an archive

As local library you can choose your position in these fields depending on how your local situation is.


Regional examples

After these two models now it is the moment to present a few examples in my own region:

The library at school programme is developed on a national level, supported on a regional level and implemented on a local level in the schools themselves. Goal is to meet children where they are, at school, and to support schools in their work of stimulating children to read, to use information on a suitable way. The program contains a lot of modules, for instance, a digital portal, a collection, a monitoring system, a read and mediaplan etc.

The local library offers this concept to the local schools. The program is very successful. In five years 45% of the Dutch schools participate in the project.

Lend a Frisian, in line with the so called human librarian. All inhabitants of Friesland are capable to make and share their own individual knowledge, in a physical and online surrounding. The project is part of Leeuwarden, cultural capital city of 2018. The central theme of Leeuwarden Cultural capital 2018 is ‘Open community’.

‘Frysklab’, the first mobile makerspace in a library context. About four years ago we decided to start a project to integrate the shared values of the (public) library with the makerspaces. Our working field is rather rural, so we decided to redesign an old mobile library into a mobile fablab.

The new librarian

You can say, it is about vision, about money, about concepts etc., etc. Basic condition to achieve progress is that we have competent librarians to make things worked out, to serve, to make.

We go on from a national and local scale to the ‘new librarian’. This new librarian

  • is not waiting;
  • is the new ‘homo Universalis’
  • is the connector in a local society
  • claims space to go out of his comfort zone
  • has a lot of the 21st century skills.



I end with some remarks about how to come where I think we need to go to. Which conditions do we take on to achieve a stronger relevant position in a better world?

  1. First I want to advice you as a library manager to go for agreements with local authorities based on relevance and added value. Go for shared values, for working on solutions that is very close to the problems your local government is dealing with.
  2. My second recommendation is to look for new leadership skills. I mention entrepreneurship, encouraging failure, innovationpower and focus on facilitating, inspiring and encouraging your staff more than managing and controlling your staff.
  3. This staff works more with skills like customer orientation, being online, cooperative, innovative, having a learning attitude.
  4. The fourth and last recommendation is about fitting in how organizations are working nowadays. I see that we live more and more in a network oriented society. Also organizations themselves become more and more networks and less hierarchic oriented organizations. 

I hope in the near future we reach a stronger relevancy of the library and the librarian. I have tried to find a conceptual answer translating it into a practical programme for the library and the librarian.

Let us be there for people in our own villages, cities and countries who have less chances to build up a good life, who has less opportunities to become that homo ludens or the participating citizen. When we succeed in building a new relation with our governments, when we succeed in developing a sustainable vision for the future with good equipped staff, I am convinced the sustainability of the library will be secured for the coming decades.

Isaac Asimow once wrote:
“A library is a space ship that will take you to the farthest reaches of the Universe, a time machine that will take you to the far past and the far future, —and most of all, a gateway, to a better and happier and more useful life.”

I end with an inspiring video, a video that encourages me and I hope you to go on with the great work we do for our customers and society. 

I thank you for your attention.

Print Friendly

Avonturen in de VS

Vorige week was ik als lid van de Global Council van OCLC aanwezig bij de tweejaarlijkse bijeenkomst in het hoofdkantoor van OCLC.

Op de website omschrijft OCLC zich als volgt: OCLC “is een samenwerkingsverband van bibliotheken zonder winstoogmerk dat research doet, programma’s ontwikkelt en services biedt die bibliotheken helpen om de kennis van de wereld te delen, evenals de achterliggende werkprocessen. Onze activiteiten en investeringen worden direct beïnvloed door de wensen en behoeften van onze leden. Via een gedeelde bestuursstructuur, sturen bibliotheekmedewerkers het samenwerkingsverband aan.” 

Om een beetje een beeld te hebben van de omvang van OCLC als organisatie: de coöperatie heeft ongeveer 26.000 leden wereldwijd!

Dicht bij huis: Enkele jaren geleden heeft OCLC HKA overgenomen. Tresoar maakt sinds kort gebruik van het nieuwe WMS, het worldshare management system. Dit geïntegreerde cloudbased systeem omvat worldcat, regelt databeheer en opslag en verzorgt de hele bibliotheekautomatisering.

Onlangs sloot de KB speciaal voor openbare bibliotheken een overeenkomst met OCLC op het gebied van metadatabeheer en discovery-diensten.

OCLC is een coöperatie die zijn ledenbetrokkenheid getrapt heeft georganiseerd. Een plaatje maakt wellicht duidelijk hoe dat in elkaar zit:

De 26.000 leden van OCLC kiezen de 48 delegatieleden van de drie regional councils. Deze drie councils, waar onder de regional council van EMEA (elf leden) vormen gezamenlijk de Global Council. Twee keer per jaar komt de Global Council in Dublin Ohio (hoofdkantoor van OCLC) bijeen. Onder meer om vanuit de leden de strategie van OCLC te bespreken, maar ook om de board of trustees te kiezen. Van de zestien leden van de board of trustees kiest de Global Council er zes.

Sinds 2013 vertegenwoordig ik de openbare bibliotheken van de EMEA regio (Europa, Midden Oosten en Afrika) in de regional en daarmee global council.

Eind vorig jaar begon de cyclus voor mijn herverkiezing. In die periode heb ik laten weten meer invloed te willen op de strategie en het beleid van OCLC. Ik vond en vind het lidmaatschap van de council heel relevant voor onze organisatie. Tegelijk werd bekend gemaakt dat er twee posities in de board of trustees vrij kwamen. Nu is het zo dat als ik ergens bij betrokken ben dan wil ik ook wel graag een stevige bijdrage leveren. De board is het hoogste orgaan van OCLC. In december heb ik uiteindelijk mijn interesse getoond voor een positie in de board.

Ongeveer een maand geleden kreeg ik het bericht dat ik een van de vier kandidaten was voor de twee posities. Op dat moment moest ik definitief besluiten of ik de uitdaging aan wilde gaan. Na overleg met de voorzitter en de vicevoorzitter van de raad van toezicht en met het MT besloot ik er voor te gaan. Hierbij speelden drie afwegingen: 

  • Tijdsinvestering;
  • Eventueel ‘Conflict of interest’;
  • Meerwaarde BSF.

Al met al waren er genoeg overwegingen om de kandidatuur te bevestigen. Nu kom ik weer terug op vorige week, de bijeenkomst van de Global Council. Op dinsdag heb ik een speech gehouden voor de Global Council. Ook de andere kandidaten kregen de gelegenheid om zich te presenteren. Ik heb in mijn speech niet de borst vooruit gestoken om daarmee de delegatieleden te overtuigen van ‘al mijn skills’. Veel leden schoten me die dag aan om verder te horen wat mijn ideeën zijn om OCLC verder te helpen. Vooral het thema ‘membership’ en de betrokkenheid van de leden bleek hierbij een belangrijk onderwerp. De avond ervoor had ik 1 lid al voor me gewonnen. In het hotel stond een poolbiljart. Nog nooit had ik een spel gespeeld. Wel veel gekeken naar snooker, het grotere broertje van poolbiljart. Een van de leden was wel in voor een partijtje. Ik zette hoog in: zijn stem als ik won. Hij moest nog wel de spelregels aan me uitleggen. Uiteindelijk, met enig beginnersgeluk wist ik het biljart leeg te spelen en mocht ik rekenen op zijn stem!

De volgende ochtend op woensdag moest er gestemd worden. Toch wel een spannend moment. Anja Smit, voorzitter van de Global Council en in het dagelijks leven directeur van de universiteitsbibliotheek van Utrecht, maakte uiteindelijk bekend wie er gekozen waren. En jawel, de global council gaf mij en een collega uit Canada het vertrouwen. Een geweldige eer en uitdaging. Voor de Nederlandse bibliotheken een belangrijke benoeming.


Voor de geïnteresseerde: hier mijn speech:

” Some people say we are not in a period of change but in a change of periods.

I am very proud to be given the opportunity working for libraries and companies like OCLC to build a better society. We can make a difference. “Culture ignites” Theaster Gates said in his inspiring TEDtalk. His talk was about building and connecting people and societies. He talked about using cultural and other public organisations, about how essential they are in getting things done and building connections.

My personal ambition as a member of the council is to raise the awareness of the value of OCLC among its broader membership. As a member of the board of trustees I would continue that focus. It is about being good, about remaining good and about communicating with the library world about their needs. Skipp started at OCLC with 100 days of listening. In my company a few years ago I appointed a Chief Listening Officer. Our cultural shift can be summarized as transforming the position of a telling organisation towards a listening organisation without losing authority as a thought leader and a strong partner and service provider for local organisations.

It is my goal supporting the leadership of OCLC and the councils of OCLC to grow further in that similar direction.

I know the libraries from the inside. When I was a boy of 17 I asked the management of the local library if they had a job for me and they did! From that time I stayed in the business. Five years ago, after ending my work as a consultant in Belgium, the Netherlands and Germany I had the opportunity to become the managing director of Library Service Fryslan, a service organisation for libraries in a province of the Netherlands. We serve about 45 library branches, as well as museums, archives, social affairs and cultural institutions. As an innovation centre and a shared service centre we have reached an important position in our region and country. I am proud of being the managing director of that organisation.

Last year I wrote a book about new perspectives for the library and the librarian. I am planning to have it translated into English.

A few words about the process we are in: We are not living in a period of change but in a change of periods. We all want the best for the cooperative. I think we must take some time for big changes as proposed now. We all understand that we need to go on! Now it is the good moment to start with this process. As Global Council we must start analyzing and give direction. November can be a good moment for making decisions.

I am looking forward to supporting OCLC as a trustee with all the power, energy and skills I have. Some people say these skills are about entrepreneurship, innovation and connecting people I am ready to go for it. It is up to you to give me the exciting opportunity.”



Print Friendly

Tango Jalousie

Ze was 17 jaar, Odetteke, jongste dochter van Omer en Marguerite Vervaeke, twee broers waren vroeg overleden. De een aan een blinde darmontsteking de ander aan een longontsteking. Een beeldschoon meisje.

De oorlog is juist afgelopen, Omer en zwager Richard moeten proberen monden te voeden en doen dat niet met legale middelen. Woonachtig in het Vlaamse dorpje Wervik, tegen de grens van Frankrijk geplakt, blijkt de verleiding te groot om gebruik te maken van de kansen die er liggen. Bij een smokkel actie worden ze gearresteerd en mogen ze net voordat de oorlog echt afgelopen is voor ongeveer een jaar het cachot in. Moeder en drie dochters moeten zich maar zien te redden. Odette gaat vanuit Wervik in de huishouding. Ze vindt een gezin in de grote stad Gent bij docteur Mombeke, schoonzoon van de oudburgemeester van Menen. Nonkel Jerome is chauffeur van de oudburgemeester.

Odette begint al met een zwak gestel aan haar werk. De oorlog en de armoede eisen hun tol. Werkomstandigheden en arbeidsvoorwaarden: de paar franken die ze verdient gaan direct in de huishouding. Moeder Marguerite woont inmiddels met de twee jongste meiden bij haar oudste dochter Jeanne. Warm water is er niet, de toilet staat ergens achter in de ‘koer’.

Odette treft het niet. Docteur Mombeke is een tiran en eist veel te veel van haar. Als hij op ziekenbezoek naar zijn patiënten moet, geeft hij twee keer een brul. Een keer voor de chauffeur van dienst die hem rijdt in zijn auto. De tweede keer om Odette te roepen dat hij vertrekt. Odette maakt de ramen schoon. Een koud en nat werkje. Heel soms krijgt ze steun van vrouwkes uit de straat. Die brengen dan een keteltje warm water om dat te mengen met het koude water zodat het werk buiten iets draaglijker wordt.“Kom’n een keer van die trap af en knoop mijn veters van mijn schoenen”, klinkt bars door het huis. Vernederender kun je het niet hebben. Een vijfdaagse werkweek is volledig onbekend. Odetteke mag 1 keer in de vier weken op zondagochtend naar huis maar moet dezelfde avond weer terug in Gent zijn. Die zondag gaat vooral op aan de lange reis met de trein en bus. Gent – Wervik kent een lastige verbinding zeker in die tijd. Vaak stopt Odette nog even bij de burgemeesters familie in Menen. Dat zijn wel aardige mensen.

Op een dag, Odette loopt door het centrum van Gent op weg naar de markt. Boodschappenlijst in de mand. Groente, zeep, naaigerei enz. Het werken valt haar al erg zwaar, en ze is de uitputting nabij. Ze heeft erge pijn in haar tengere lijf. Dan, lopend over de markt hoort ze de tonen van een prachtig muziekstuk. Als door een magneet wordt ze ernaar toe getrokken. Uit een grammofoon in een winkel aan de markt klinken de prachtige klanken van een salonorkest.

Odette’s adem stokt, ze zoekt een beschut plekje en gaat op een stoep zitten. Luisterend naar de klanken van deze klassieke tango lopen opeens de tranen haar over de wangen. De sluizen openen zich. Zo mooi dit, en zo ongelukkig.

Op haar vrije zondag gaat Odette even langs de schoonvader van dokter Mombeke de oud burgemeester van Menen. Een adres waar ze vaker even kan ‘schuilen’ voor de nare wereld waar ze in leeft. Als de deur wordt geopend zakt ze in elkaar, totaal uitgeput en ernstig ziek. De goede mensen aarzelen geen moment en maken den docteur duidelijk dat Odette te ziek is om te kunnen werken. Ze wordt op bed gelegd om eerst maar eens een paar uur te slapen. Aan het eind van de middag laat de burgemeester de auto voorrijden. Odette wordt door Nonkel Jerome naar Wervik gebracht. Daar is ze te moe en te zwak om de verhalen te vertellen. Een longontsteking heeft haar geveld, de situatie is ernstig. De kracht in het tengere lijfje en de wil om te overleven is sterk. Nonkel Jerome haalt in Frankrijk medicijnen die nodig zijn en het lukt uiteindelijk om op te knappen. Werken bij docteur Mombeke hoeft niet meer. Dan maar af en toe honger lijden. Bijna dagelijks komt huisdocteur D”Hondt kijken hoe het met zijn patiënt gaat. Bij een ontmoeting van dokters onder elkaar maakt docteur D’Hondt zijn collega duidelijk dat hij verbijsterd is dat Mombeke een meisje onder zijn ogen laat bezwijken van het harde werken en de barre werkomstandigheden.

Nooit was ik achter dit verhaal gekomen als het fenomenale geheugen van mijn moeder niet zo goed werkte. Van mijn vriend Henk kreeg ik jaren geleden voor mijn verjaardag een prachtige cd met salonmuziek. Ik kopieerde het voor mijn ouders en mijn twee zussen. Een paar weken geleden zette ik tijdens mijn zorgweekend de cd bij Odette en Jacques sr op. En na een paar nummers herkende Odette direct de prachtige Tango Jalousie.

( https://www.youtube.com/watch?v=7mTEh5awKGQ ).

Met hulp van de gekopieerde cd met salonmuziek kon Odette deze herinnering ophalen. Een herinnering die het waard is om vast te leggen. Ik zie er een prachtige film in. In ieder geval een bijzondere blog!


Print Friendly

Op tour met Klaas

Klaas en zijn tweede huisKlaas voor zijn tweede huis

Afgelopen dinsdag was het dan zo ver. Een lang gekoesterde wens van me ging in vervulling. Een dagje mee met de expeditie. Met Gerrit, onze planner logistiek, keek ik een paar weken geleden naar de mogelijkheid. Gerrit maakte de afspraak met Klaas, één van onze chauffeurs. Dinsdagochtend zo ongeveer om kwart over zes meldde ik me.

De bus voor route Noord was al vertrokken. “Die begint al om zes uur”. De Zuidroute scheelde me toch weer een half uur. Spijkerbroek aan, “wel een nette hoor” klonk Gerrit’s dringende advies, klaar om de handen eens op een ander manier uit de mouwen te steken. Het busje stond al klaar om te vertrekken. Een vervangende bus, want de vaste bus van Klaas moet gerepareerd worden. Alle kratten waren de dag er voor door de ‘laadploeg’ klaar gezet. Bijzonder moment van de dag was toch wel dat we nog vroeg in de ochtend de vaste bus van Klaas op de grote weg passeerden. Klaas had pech gehad en de bus moest in Groningen gerepareerd worden. 

Al snel bleek dat de expeditie met alle activiteiten er om heen een gestroomlijnde machine is. Veel kleine dingen bepalen het vlotte verloop van zo’n dag. Daarnaast valt direct op dat dit onderdeel van het bedrijf en de mensen die hier werken het visitiekaartje vormt van de BSF.

Een dag met Klaas is werkelijk een groot plezier. “De leukste baan van de wereld”, zo omschreef Klaas al direct zijn werk. Hij zou het vaak herhalen. “Prettige collega’s, een mooi land om in te rijden, en je betekent echt iets voor de mensen”. Zo een hele dag met zijn tweeën in een cabine geeft ook de gelegenheid om eens goed met elkaar kennis te maken. Het werk was natuurlijk een belangrijk gespreksthema, met name het werk van Klaas en zijn collega’s, hoe ze het zoal hebben ingericht en hoe het beleefd wordt. De ‘klik’ was er en al snel hadden we grootse plannen om alle problemen die zich op Prinsjesdag aandienden op te lossen.

De vroege ochtend, nog half donker, begint wat stilletjes. De bibliotheken nog in het donker, geen collega’s ter plekke. Elk gebouw heeft zo zijn eigen kenmerken. Bij de een moet je niet verder komen dan de achterdeur, bij de ander moet je voorzichtig zijn met het stoepje die in de loop der jaren erg onregelmatig is geworden. “Er is hier al een keer een doos over straat gegaan door los liggende stoeptegels”. In Joure komen we de eerste collega tegen, Diny. Diny werkt ook in Lemmer. Bij Diny krijgen we de eerste kop koffie. De manier waarop Klaas overal ontvangen wordt, voor zover er collega’s zijn natuurlijk, zegt alles. Prettig en respectvol. Al snel zie ik dat de manier waarop Klaas zijn werk invult op veel sympathie kan rekenen. Een dranger van een achterdeur die wat los hangt, wordt bij een volgende ronde weer netjes vastgezet. Een collega in een bibliotheek wordt geholpen aan de maten van een tafeltje dat daarna te koop kan worden aangeboden op Markplaats. Die kleine dingen betekenen zo veel voor de goede verhoudingen in een werkomgeving.

In de nieuwe bibliotheekwet staat dat de provinciale overheid verantwoordelijk is voor het zogenaamde ‘interbibliothecaire leenverkeer’. De manier waarop we het in Friesland nu hebben georganiseerd lijkt me bij uitstek geschikt om verder uit te dragen. Elke dag dat een bibliotheek open is komen we langs met materialen, nieuwe en aangevraagde boeken. Een paar honderd kratten per dag worden door de provincie vervoerd. “En dat in een digitaal tijdperk, is dat nog wel zo efficiënt, zullen sceptici zich wellicht afvragen?” Volmondig kan ik hierop antwoorden: “JA”. Zo lang we in een tijdperk leven met boeken die we kunnen vastpakken gecombineerd met digitale informatie zullen we dit soort werk houden.

In de loop van de dag begon bij mij het idee post te vatten om een korte documentaire te laten maken over het werk van Klaas en zijn collega’s. Maar ook de medewerkers die veelal in de catacomben van bibliotheken belangrijk maar vaak onzichtbaar werk verrichten moeten we hierin meenemen.

Terug naar de dag. In Joure (of een andere vestiging) komen we een andere held van de BSF tegen: Bashar. Bashar is hard bezig om onderhoud te verrichten aan de apparatuur ter plekke. Ook zo’n man die ik altijd in beste stemming zie rondlopen, altijd zijn uiterste best aan het doen om klanten tevreden te stellen.


Regelmatig droegen mijn gedachten die dag mij terug naar een lang verleden. Nog ver in de vorige eeuw (sic) werkte ik in de Bibliotheek van Zoetermeer. Ik had het voorrecht alle nieuwe boeken te mogen inkopen, maar ook om alle nieuw binnen gekomen boeken even te bekijken. De wereld openbaarde zich voor mijn neus. Zo ook nu. Alles kwam vandaag voorbij, kinderboeken, reisgidsen, studies, romans, de nieuwste boeken, oude boeken waarvan je je afvraagt of ze nog gelezen worden, ja dus (Marcellus Emants ‘Een nagelaten bekentenis’). Ergens maar gelukkig dat Klaas zijn werk doet en ik het mijne, ik zou de hele dag toch even een korte blik in het vele materiaal dat door mijn handen gaat willen werpen. De dag zou dan veel langer duren dan nu. Hoewel, als Klaas een topografische atlas van het ene kratje in het andere moet overhevelen, dan steekt hij toch graag zijn neus in dat boek.

Na een dag van omleidingen, remmen voor schapen op de weg, luisteren naar het radioverslag van Prinsjesdag en het oplossen van alle vermelde problemen weer richting Leeuwarden. Eerste een korte stop bij het benzinestation voor een paar koeken. “De lekkerste van Friesland”. We kochten wat er lag om ook de mensen te trakteren die er nog waren. Bij een welverdiende kop koffie met koek konden we een werkelijk fantastische dag afronden met de afspraak om het binnenkort eens om te draaien, dan gaat Klaas een dag met mij mee op stap!

Print Friendly

Are we lost?

Een uitnodiging om bij te dragen aan het Liber Amicorum van Henk Das kun je natuurlijk niet weigeren. Een goed moment om nieuwe inspiratie en impulsen te tanken. Een goed moment ook om een beetje van je zelf weg te geven.

Denkend aan Henk zie ik tegenstellingen langs komen. Een Amsterdamse lefgozer belandt in het gemoedelijke Brabant, zoiets als Wim Suurbier die bij PSV gaat voetballen. En het werkte. In de jaren dat Henk in Eindhoven aan de slag was, onder de rook van het PSV stadion in een ander Philips bolwerk, De Witte Dame, heeft hij die bibliotheek tot één van de meest innovatieve van Nederland weten te brengen. NBD-Biblion werd onder zijn leiding meer een onderneming, een onderneming met lef.

Denkend aan een bijdrage voor dit Liber Amicorum overwoog ik heel even een strak strategisch en hoogpolig verhaal uit te werken over hoe de toekomst van het bibliotheekwerk in Nederland er in mijn ogen uit moet zien. Al snel kwam ik tot de conclusie dat andere hooggeleerde bibliotheekstrategen met brede vergezichten en inzichten zullen uitwijden over bibliotheek, NBD-Biblion en de grote betekenis van Henk voor het bibliotheekwerk.

Ik wil het hebben over inspiratie. Inspiratie komt langs allerlei banen. Het komt van een hele middag met je kleinzoon vergeefs bouwen aan een steeds maar omvallende duplotoren, aan een fietstocht met je dochter langs de prachtigste dorpjes in Friesland, van collega’s en klanten die je ontmoet en waar je kennis en ervaringen mee deelt. Het komt ook van de verhalen die je leest, ziet, hoort afkomstig uit boeken, films, beeldende kunst en muziek.

In een ver verleden, ik denk al gauw meer dan vijftien jaar geleden, liet Henk Das me tijdens een studiereis in de Verenigde Staten ontvallen een favoriete schrijver te hebben: Charles Bukowski. Tot voor kort had ik daar niets mee gedaan. Normaal gesproken zou ik vrijwel direct in actie komen en kijken wat die Bukowski Henk nu precies voor leesgenot brengt. Ik kwam er niet aan toe. Nog nooit had ik iets van hem gelezen. Mijn enige kennis over Bukowski was dat het een rauwe, ongepolijste schrijver is van rauwe en ongepolijste romans en verhalen. Met het Liber Amicorum in het vooruitzicht leek het me een goed moment om eens nader kennis te maken met die favoriet van Henk.


Op een vrijdagnamiddag liep ik, net voor sluitingstijd, in Leeuwarden Boekhandel van der Velde binnen om te kijken wat er beschikbaar was van en over Bukowski. De boekverkoper ter plekke bleek alles van Bukowski te hebben gelezen en verontschuldigde zich dat niet zijn gehele oeuvre aanwezig was. Ik kocht wat er stond en ging op zoek naar een restaurant in het centrum. Elk dorp of provinciestadje heeft een Wapen van…, zo ook Leeuwarden. Meestal een café-restaurant waar je nog terecht kunt voor een eerlijke biefstuk met friet, sla en mayonaise en waar de echte autochtoon aan het eind van de dag nog zijn biertje komt halen. Mijn veronderstelling klopte.

Ik had een paar uur te overbruggen. Om 20.00 uur zou het bruiloftsfeest van onze Jeroen de Boer en zijn Catrien losbarsten. In veel opzichten een speciale gebeurtenis voor bruidspaar en hun naaste omgeving. (Overigens, nu ik dit podium toch heb gekregen neem ik het even waar: Jeroen is kandidaat bibliothecaris van dit jaar, stem bij gelegenheid op hem, hij verdient het als geen ander!)

Terug naar mijn biefstuk. Ik pakte mijn tasje van van der Velde uit en legde achtereenvolgens een verhalenbundel, een bloemlezing gedichten en de roman Factotum op tafel. Ik las de inleidingen door van de verhalenbundel en de roman. Daarna begon ik aan de poëzie. Ik was blij dat ik zat! Soms heb je van die leeservaringen die je de rest van je leven niet meer vergeet. Dit is er zo één. De rauwheid, gecombineerd met een uiterst sensitieve manier waarop hij zichzelf en zijn omgeving beschouwt, de melancholie, de zelfkant en de humor. Dit is nu de poëzie waarvoor ik een nacht wakker blijf. En, eerlijk gezegd, de poëzie lezen van Bukowski is ook een stevige confrontatie met mezelf. Ik ben behoorlijk keurig en, als ik het zo mag formuleren, tot nu toe redelijk geslaagd in een aantal facetten van het leven. Bovendien, ik geef het toe, misschien ook wat saai. En dan komt er zo’n rauwdouwer als Bukowski even met zijn poëzie langs, tijdens een biefstukje met salade, friet, mayonaise en een biertje, in Het Wapen van Leeuwarden. Voor ik het wist had ik al driekwart van de bloemlezing doorgelezen en was ik vergeten waarom ik nu juist op dat moment in dat café zat. Ik begreep onmiddellijk waarom Henk destijds speciaal Bukowski noemde als zijn favoriete schrijver. Bij het wat gehaaste verlaten van het café schoot één van de obers me nog aan. “Leuke boeken had u daar liggen”. Een belezen volkje die Leeuwardenaren.

In een mail aan een collega schreef ik de dag erna dat al het leesvoer op mijn nachtkastje opzij zou gaan voor Bukowski. Hoewel ook dat leesvoer inspirerend en ontwikkelend genoeg was.

Vrijwel alles

Een paar dagen na het weekend van Bukowski’s poëzie bezocht ik opnieuw van der Velde. De voorraad was aangevuld met alle beschikbare titels. De verzamelwoede en nieuwsgierigheid kwamen tot rust nu ik beschik over vrijwel alles van Bukowski wat ooit in het Nederlands vertaald is.

Wat betreft mijn nachtkastje, ik moet een kleine nuance aanbrengen over het leegmaken ervan. Het magnum opus van de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum, ‘Oplevingen van het denken; over de menselijke emoties’ is blijven liggen. Al was het alleen maar omdat de tegenstelling tussen dit boek van Nussbaum en de literatuur van Bukowski in eerste opzicht gigantisch is. Martha Nussbaum beschrijft in haar boek op een hyperrationele manier de emoties in het denken van de mens, verwijzend naar de literatuur van onder meer Marcel Proust, de Franse auteur van prachtige zwaar op de maag liggende literaire romans waarvan je eveneens kunt zeggen, de tegenstelling met Charles Bukowski kan niet groter zijn. En toch, uiteindelijk gaat het ook bij Nussbaum en Proust om basiswaarden als liefde, de emoties en vooral het verdriet eromheen, om het vergankelijke / het verlorene, om de tijd die verloren gaat. Een ander moment van schijnbare overlap tref ik als Nussbaum over de emotie ‘walging’ schrijft. “De delen van het zelf waarop de walging zich richt, worden pas walging als ze het lichaam hebben verlaten.” Nussbaum beschrijft ergens de terughoudendheid bij het eten van de lekkerste soep uit een grondig schoongemaakte piespot, gereedgemaakt en geroerd met een uitgekookte vliegenmepper. Toch een beetje een herkenningspuntje.

Illegaal zwemmen

Om te besluiten met een kort verhaal over de Amsterdamse lefgozer Henk, een beetje in de geest van de losers uit het werk van Bukowski. Aan het begin van diezelfde studiereis waar Henk me op zijn favoriete auteur had gewezen kon Henk de slaap niet vatten vanwege een stevige jetlag. Zo rond 4.30 uur in de ochtend besloot hij naar het zwembad te gaan, kroop illegaal onder een lint door die duidelijk niet voor hem bedoeld was en begon zijn baantjes te trekken. Op een zeker moment toen hij opnieuw de rand van het bassin bereikte, zag hij door zijn chloorogen twee lange benen aan de rand van het bad staan. “Are we lost?” betrof de vraag van een bijzonder grote, atletische, donkere gestalte, de bewaker van dienst. Henk, wellicht geïnspireerd door Bukowski en nooit te beroerd om een ander direct van repliek te dienen: “Aren’t we all?”was zijn wedervraag, hij draaide zich om en  trok een volgend baantje.





Print Friendly

Van Bruneleschi naar sir Richard Bransson. Over creatief denken vroeger en nu

Zoals veel lezers van deze blog wel weten leid ik nogal een nomadenbestaan. In het weekend thuis in Bodegraven, van maandag tot en met donderdagavond laat in Leeuwarden. Daarnaast regelmatig een verblijf elders vanwege extra werkzaamheden. Zoals vorige week in Dublin Ohio tijdens de tweejaarlijkse Global Council-bijeenkomst van OCLC. Het lukt me weer goed om na een dag van hard werken of andere activiteiten in de loop van de avond een boek te pakken. Doorgaans heb ik dan een drietal boeken binnen handbereik, beter gezegd op mijn nachtkastje liggen, waar dat nachtkastje ook mag staan: een roman, een bundel met gedichten en een meer beschouwend boek. Een biografie, een studie over management / strategie / filosofie. En ja, ik moet toegeven, ik lees nog gewoon overwegend analoog en van papier. Je zou zeggen, zo’n man van de wereld, waarom heeft ie niet een e-reader? Wel gewaardeerde online lezer, ik vind dat gewoon niet prettig lezen. Ik heb romans gelezen, en begon ooit in het e-book van Martha Nussbaum, ‘Oplevingen van het denken’. Op de een of andere manier lukte het me niet om digitaal goed op gang te komen in dit magnus opus van Nussbaum. Vorige week uiteindelijk in de papieren versie begonnen. Via Boekwinkeltjes.nl besteld. Wat een prachtige oplossing is dit toch, verslavend ook wel. Je kunt alles via deze site krijgen, nou ja kopen. Er kleeft een klein nadeel aan: soms als het boek binnen komt en je pakt het uit dan blijkt uit de lucht die vrij komt dat de vorige lezer een zware roker was. Dat gold ook voor het boek van Nussbaum.

Ik kan over het boek van Nussbaum nog niet veel zeggen, omdat ik er nog maar net in begonnen ben. Een boek van meer dan 700 bladzijden over menselijke emoties, met verwijzingen naar de wereldliteratuur en de grootste denkers die er zijn geweest. Ik ga er in een later blog zeker op terug komen.

Op de heenreis naar de meeting van OCLC rondde ik de lezing van het boek van Rowan Gibson af, The 4 lenses of innovation, a power tool for creative thinking. Een gepast moment omdat ik op dit boeiende boek ben gekomen dank zij de blog van Skipp Pritchard. Pritchard is de president van OCLC en schrijft een blog over leadership. Dit blog heeft meer dan 317.000 volgers!

In ‘The 4 lenses’ begint Gibson met een analyse waarom in Italië tijdens de Renaissance een periode aanbrak van grote veranderingen en vernieuwingen in het denken. Hij benoemt hierbij 4 ‘lenzen’:

  • Het uitdagen van de begaande paden
  • Inpassen van trends
  • Benutten van bronnen
  • Begrijpen van behoeften

Met tal van voorbeelden uit de Renaissance werkt hij deze lenzen verder uit. Vervolgens verplaatst hij de 4 lenzen naar deze tijd, met bekende voorbeelden van innovatieve omgevingen als Virgin van Richard Branson, om te eindigen met een aantal suggesties om het creatieve denken in de eigen omgeving te versterken. Belangrijkste gedachte hierbij: faciliteer mensen door een omgeving te creëren die leidt tot inspiratie, vertrouwen en energie. Dat leidt tot ‘inzicht’, om dan te komen tot ideeën die uiteraard aansluiten bij de missie van je organisatie, startpunt van alles.

Tijdens zijn altijd weer inspirerende bijdrage aan de councilmeeting verwees Skipp naar Bruno Bruneleschi, de bouwer van de dome van Florence, door Gibson uitgebreid beschreven in zijn boek. Niet zonder reden verwees Skipp naar Bruneleschi, omdat we onlangs als EMEA-regio van OCLC onze jaarlijkse bijeenkomst in Florence hadden georganiseerd. In het hotel waar we logeerden hadden we een perfect uitzicht op de dom.

Bruneleschi paste bij de bouw van de koepel een aantal onwaarschijnlijke architectonische innovaties toe. Dat moest ook wel want nooit eerder werd een koepel gebouwd met een omvang als die van de dome. Hij ging echter verder. Hij realiseerde arbeidsomstandigheden voor medewerkers die zijn tijd ver vooruit waren. Zo plaatste hij een net boven de grond zodat de arbeiders bij een ongelukkige val niet te pletter vielen. Tijdens de bouw van de koepel liet hij tijdelijk een restaurant op de bouwplaats in de hoogte maken en ontwikkelde hij machines die de bouw vereenvoudigden. Dit was maar één voorbeeld van creatief denken, leidend tot grootse innovaties en scheppingen.

De voorbeelden van deze tijd zijn minstens zo geslaagd en treffend uitgewerkt. Heel boeiend om het proces te volgen hoe Edison tot de uiteindelijke uitvinding kwam van de gloeilamp en de fonograaf. Sir Richard Branson, oprichter van Virgin laat zich niet inperken in het zoeken naar vrijwel onbegaanbare paden, zoekt naar trends en kijkt goed welke bronnen hij beschikbaar heeft met daarbij een scherp oog voor wat er aan behoeftes zijn. Begonnen met een platenzaakje heeft hij zijn bedrijf uitgebreid tot een concern dat letterlijk alle kanten op vliegt, zelfs de ruimte in. Het gaat bij Branson om de lef, de creativiteit om kansen om te zetten in succesvol ondernemen.

Kortom, voor iedereen die geïnteresseerd is in hoe het proces van creatief denken tot stand komt, gecombineerd met een blik in de geschiedenis, kan ik het boek van Gibson van harte aanbevelen.

Print Friendly

Waarde van de bibliotheek

Vorige week was ik aanwezig tijdens de tweejaarlijkse bijeenkomst van de Global Council van OCLC in Dublin OHIO. Altijd inspirerende bijeenkomsten met leuke collega’s en OCLC-medewerkers.  Ook tijdens deze meeting was het een thema in een van de deelsessie: “de waarde van de bibliotheek”.

Overheden en moederorganisaties vragen steeds meer naar concrete gegevens om de relevantie van het bestaan en het subsidiëren van onder meer bibliotheken aangetoond te krijgen. En steeds meer begin ik te geloven dat we te geforceerd zoeken naar ROI-modellen in sectoren als de onze. Natuurlijk, waar mogelijk moeten we onze resultaten in kaart brengen. Als het even kan met goede gegevens en monitoring. Maar waar het volgens mij vooral om moet gaan zijn de keuzes die je maakt en daarna  de verhalen achter het individuele gebruik van een culturele instelling. “How do you measure pleasure” heb ik wel eens ergens gelezen. En moet je pleasure subsidiëren? Als we terugzakken van plaats 4 naar plaats 7 op de lijst van meest gelukkige landen, moeten we dan weer extra investeren in gelukbrengers? Wat zijn die gelukbrengers? In onze door economie en kapitaal gedomineerde samenleving gaat het vooral om banen en genoeg geld op de bank. Volgens mij gaat het uiteindelijk daar niet om. Onlangs had ik daar een inspirerend gesprek over met Harry Tjeerdsma, de motor achter de voedselbanken in Friesland. Natuurlijk is het belangrijk om te beschikken over financiele mogelijkheden. Het helpt enorm om je volwaardig te kunnen bewegen in een soms vijandige omgeving. Het gaat om geld, maar ook om eigenwaarde, genieten van mooie dingen, relatievorming, delen van kennis en bezit enz, enz.

Hoe kun je nu bijvoorbeeld het rendement meten van een bezoek dat ik onlangs bracht aan een prachtige instelling als Tresoar, de culturele provinciale erfgoedinstelling van Friesland, gevestigd in Leeuwarden? Ik was wat vroeg voor een vergadering en pakte een paar tijdschriften over filosofie. Filosofiemagazine leek me wel wat en ik begon te lezen. Het inspireerde me en ik besloot een abonnement te nemen op dat blad. Het eerste nummer viel een paar weken geleden op de deurmat. Inmiddels kan ik ook online inloggen op de website en las van alles over de belangrijke filosoof Zygmund Bauman. Dat inspireerde me weer tot de aanschaf van een van zijn boeken. Het boek ligt nu nog op de stapel en wacht op promotie richting nachtkast.

In dat eerste nummer van Filosofiemagazine las ik ook een interview met de nieuwe denker des vaderlands, Marli Huijer. Ze houdt zich onder meer bezig met de positie van jonge vrouwen van ongeveer 30 jaar die soms geforceerd een succesvolle baan proberen te combineren met een volwaardig sociaal leven en moederschap. Dan moeten ze ook nog eens de ideale partner zijn van een echtgenoot die het thuiswerk overwegend overslaat. Dat de nieuwe denker des vaderlands zich met dit vraagstuk bezighoudt hielp mij weer bij het kijken hoe mijn dochters (die die fase in hun leven bereikt hebben of naderen) zich soms door hun leven worstelen. De gedachten die Huijer bij dit vraagstuk heeft ontwikkeld ga ik zeker bestuderen en zal ik dan delen met mijn meest dierbaren, mijn dochters. Die bestook ik zo af en toe met mijn bespiegelingen die ik ontleen uit mijn bezoekjes van Tresoar en andere fraaie cultuurpaleisjes of artikelen uit ‘De Correspondent’, de online krant van Rob Wijnberg.

Je ziet  dat een simpel bezoekje aan Tresoar indirect kan leiden tot wellicht waardevolle en wijze adviezen die  weer kunnen leiden tot een prettiger in het leven staan van anderen dan jezelf. Zo’n keten leidt tot een verhaal en niet tot een door Tresoar meetbaar resultaat. Dat betekent dat bij een verantwoording zowel een bezoek van me kwantitatief in de boeken moet worden opgenomen, maar dat ook het verhaal ergens moet worden opgeslagen. Misschien dat mijn goede collega Bert Looper, directeur van Tresoar, dit leest en kan gebruiken, anders zorg ik er nog wel voor dat het op de juiste plaats terecht komt.

Print Friendly

Bibliotheek als anachronisme van deze tijd?

Vanmorgen werd ik behoorlijk onaangenaam verrast door een opiniestuk in het Financieel Dagblad, geschreven door Annemarie van Gaal. Of was het een column? In het laatste geval mag je je van alles permitteren, onder andere vanuit een volstrekte onwetendheid, oppervlakkigheid en gebrekkige oriëntatie op je onderwerp  in alle vrijheid van alles toeteren. Van Gaal schrijft over de verloren relevantie van de bibliotheek. Opnieuw een behoorlijk kort door de bochtverhaal van een kennelijke opinieleider, geschreven zonder enig verder kijken en verdiepen in een sector over een sector die nog steeds kan melden in het publieke domein miljoenen klanten geregistreerd te hebben staan.

Nu hou ik best wel van een beetje verstoren van de rust en van de confrontatie met je bestaansrecht. Maar sodemieters, we laten het ons constant maar aanpraten dat de bibliotheek niet relevant meer is. Sterker, we blijven dit soort mensen maar bij bijeenkomsten en seminars uitnodigen. Dat betreft lieden die geen stap meer zetten in onze instituten of op zijn best een keertje langs of binnen wandelen en dan met grove pennenstreken de zaak neer zetten. Zo’n denigrerende toon, daar moeten we die dame maar eens mee confronteren. Ik beschik helaas niet over de scherpste pen en tong die nodig zijn om haar van repliek te dienen, maar nodig haar graag uit om eens echt te kijken wat er zoal gebeurt in de bibliotheek, en zou haar willen uitnodigen die tunnelblik over onze sector te vermijden, een blik die heel hardnekkig bij opinie makend Nederland lijkt te overheersen.

Als ik kijk naar alle vernieuwende activiteiten in bibliotheekland dan zie ik een sector die vanuit haar kernwaarden op zoek is naar een versterking van haar bijdrage aan het verbeteren van een kennissamenleving waar jong en oud nieuwsgierig zijn naar verhalen en naar elkaar. En ja er verandert veel om ons heen en ja dan moet je als instelling inspelen op deze veranderingen en waar nodig afscheid nemen van oude pareltjes in je dienstverlening en nieuwe zaken ontwikkelen. Zoals nieuwe projecten rondom de makerwereld, laaggeletterdheid, ondersteunen van de overheid bij de mediawijsheid.

Als er iets aan de hand is en ook als er iets mis is, zo heb ik me aangeleerd dan moet je eerst kijken wat je eigen rol is en daarna naar andere factoren meer buiten je eigen invloedsfeer kijken. Wat doen we als bibliotheek en als sector zelf mogelijk verkeerd of niet? Die buitenwereld mogen en moeten we echter ook aanspreken op het gemak waarmee de bibliotheek af geserveerd wordt. Zo kunnen we ons zelf verwijten de blik niet voldoende te verruimen. We kunnen onszelf verwijten dat we ons naar de buitenwereld te weinig presenteren als een modern kennis- en ontwikkelcentrum. We kunnen onszelf verwijten dat we in het algemeen als sector de bakens nog niet echt durven te verzetten. Daar moeten we werkelijk meters in maken. Er gebeurt van alles. Ik zit in de Innovatieraad van de bibliotheeksector en zie vanuit de eerste hand wat er allemaal gebeurt. Maar de brede ontwikkeling van de sector gaat te langzaam en kennelijk te veel onder de radar van velen en ongestructureerd. Volgens mij is er nog tijd en gelegenheid om op basis van een goede zelfreflectie en met wat serieuze steun van buitenaf een wel degelijk noodzakelijke verandering door te voeren.

Nog steeds ziet de Nederlander het belang van de bibliotheek. Maar kennelijke opinieleiders als Annemarie van Gaal zien ons overwegend vanuit het eendimensionale en al lang verouderde beeld van zijn – in dit geval haar – eigen bibliotheek van vroeger of vanuit een eenmalige wandeling langs een bibliotheek. Interview de gemiddelde opinieleider of politicus en hij vertelt over hoe fijn het vroeger was en hoeveel hij niet heeft gehad aan alles wat hij uit de bibliotheek heeft gehaald. Nu komt ie er niet meer.

Met dit soort bijdragen kalft het positieve beeld wel snel af. Je ziet dat veel politici en bestuurders zich dit soort wijzigheden al wel graag laten aanleunen.

Waar ik moeite mee heb is dat deze Annemarie van Gaal straks in een landelijke bijeenkomst als ‘reisleidster’ de aanwezige bibliotheekdirecteuren en medewerkers mag meenemen in een debat waar we de koers gaan bepalen. Deze bijdrage lezend vrees ik dat we op die dag weer eens geconfronteerd worden met een al te gemakzuchtige opinieleider als ‘reisleider’ en laten we ons weer het beeld aanleunen van een bibliotheek als archaïsch fenomeen, een anachronisme dat hoognodig afgeschaft moet worden of op zijn best, dat we onze ruimtes maar moeten gaan onderverhuren aan zzp-ers en voor de rest alles zo snel mogelijk moeten afbouwen . Ik zie de gebogen ruggetjes van bibliotheekdirecteuren en bibliothecarissen al weer voor me. Laten we ophouden onszelf voortdurend te blijven kwellen met het inhuren van dit soort gemakzuchtige prietpraters en vooral eens kijken vanuit een meer diepgaande kritische reflectie wat we aan waardevols te bieden hebben. Dat is wellicht minder dan wat het geweest is, maar voldoende om nog steeds de grootste klantengroep in huis te hebben van alle publieke en private instituten die we in Nederland kennen. Meer dan wat er zoal in het theater komt, meer dan wat er in een voetbalstadion komt en zo kan ik nog wel even doorgaan.

Print Friendly

De kunst van het falen

Dit blog is voor de verandering een andere blog dan anders. In mijn vorige blog wees ik op mijn nachtkastje. Er lag een stapel interessante boeken op, waaronder het boek van Arjan van Dam, De kunst van het falen. Het boek gaat over fouten maken en ervan leren. Maar vooral over leren. Van leren ga je uiteindelijk meer presteren dan wanneer je je focus legt op de prestatie en bij leren hoort de ervaring van het fouten maken. Dat is in één zin de kern van het boek.

Ik doe het boek te kort door het hierbij te laten. Het leverde voor mij een belangrijke inspiratie op. Na een eerste lezing ben ik aan de slag gegaan om er een samenvatting van te maken. Niet iedereen zal de tijd willen nemen dit hele boek te lezen, daarom mijn poging om het boek in het kort hier weer te geven.

Het motto van het boek is:

“Het allerbelangrijkste is vertrouwen” Michiel Dudok van Heel.

1. Succes of falen

In Nederland zijn er meer mensen die voorkeur geven aan een wereld van solidariteit en regionaliteit dan prestatiedrang en individualisering. Echter, de angst om fouten te maken staat succes in de weg.

In een wereld die steeds meer gaat lijken op een prestatiemaatschappij krijg je meer winners; dit  leidt ook tot meer losers: de focus op succes leidt tot meer depressie en ongenoegen.

Door nadruk op te leggen op presteren wordt het mogen falen onaantrekkelijker.

We constateren dat er ook een tegenbeweging komt op gang komt: een misstap is ook een leermoment.

 2. Het hoe en waarom van succes

Wat verstaan we onder de kunst van het falen: op een zodanige manier met faalervaringen omgaan dat je vertrouwen in eigen kunnen groter wordt en je juist harder gaat werken.

Belangrijk dispuut dat ten grondslag ligt van de kern van het boek is de vraag of intelligentie vast ligt (entiteitstheorie) of zich nog kan ontwikkelen (groeitheorie).

Hierbij aansluitend kunnen we twee tegenpolen benoemen:

Prestatiedoelen (positieve beoordeling van competenties) ßàleerdoelen (vergroten van competenties)

Onderzoek wijst uit dat een oriëntatie op leerdoelen je verder helpt en uiteindelijk meer succes oplevert dan een oriëntatie op prestatiedoelen.

“Als we ergens moeite voor doen en inspanning als een positief teken zien, zijn we vaker leerdoelgericht. Als we daarentegen vooral willen dat iets makkelijk en vanzelf gaat, zijn we meer gericht op het laten zien van prestaties.”

“Iemand die wil leren heeft behoefte aan positieve en negatieve kritiek. Van beide kan hij leren en beide laten hem zien hoe hij zich verder kan ontwikkelen. Wanneer je gericht bent op presteren is alleen positieve kritiek welkom. Negatieve kritiek is bedreigend omdat je bevestigd krijgt dat je iets niet kunt en het geloof aanwakkert dat je het niet kunt leren.

Friedrich Nietsche schreef ooit: ‘Dat wat me niet doodt maakt me sterker”.

En Wittgenstein: “Sla munt uit iedere fout”

 3. Faalangst

‘De mens lijdt het meest van het lijden dat men vreest’.

Onze maatschappij is sterk gericht op prestaties en beoordelingen. Dit maakt de angst om te falen alleen maar sterker. Faalangst komt tot stand als we bang zijn voor een slechte beoordeling en meer nog voor de schaamte die volgt.

Er zijn vijf bronnen voor faalangst:

  • Schaamte
  • Onzekere toekomst
  • Minder eigenwaarde
  • Minder interessant voor anderen
  • Brengt anderen van streek

Bij faalangst richt je je te veel op potentiele bedreigingen in je omgeving.

Victor Frankl: “Don’t aim at success – the more you aim at it and make it a target, the more you are going to miss it.”

4. Leren

Wat is leren: Bedrevenheid en / of kennis verwerven in iets. Het eigen maken van vaardigheden en het vergaren van kennis.

Bij leren horen andere verwachtingen dan bij presteren. Bij leren wil je jezelf verbeteren en verwacht je vooral dat je iets kunt leren van je gedrag en je omgeving. Bij presteren ben je vooral gericht op je omgeving.

De vraag is : kan intelligentie groeien? Theorie van de Rus Vygotski gaat uit van wel. “Intelligentie kan groeien door uitdagende taken aan te gaan”.

 5. Motivatie

Hoe komt het dat iemand met een leerdoelorientatie meer gemotiveerd is en langer gemotiveerd blijft?

Motivatie komt van het Latijnse woord: movere -> bewegen. Wat beweegt ons hoe worden we in beweging gebracht?

Er zijn twee theorieën die in dit verband worden genoemd: de piramide van Maslow en de zelfdeterminatietheorie.



De piramide van Maslow. Ik veronderstel dat deze theorie op hoofdlijnen wel bekend is. De behoefte van de mens bestaat uit een vijftal dimensies die elkaar van onder naar boven opvolgen.

Van Dam onderscheidt vervolgens intrinsieke en extrinsieke motivatie:

Extrinsiek motivatie betreft omschrijven we als volgt: wat we doen wordt door onze omgeving bepaald. De op één na hoogste behoefte van Maslow is nog altijd extrinsiek bepaald.

Intrinsiek: “inherent tendency to seek out novelty, to explore and to learn” (Edward Deci). De natuurlijke neiging om iets in je op te nemen, meester te worden, een spontane interesse voor nieuwe dingen.

Intrinsieke motivatie verhoudt zich met de leerdoelorientatie.


De Zelfdeterminatietheorie gaat uit van drie even belangrijke behoeften: autonomie, competentie en verbondenheid. In je dagelijkse en je werkomgeving moet je iets doen aan al deze drie behoeften!

  • Autonomie: Wanneer we zelf keuzes kunnen maken en kunnen kiezen wat het beste bij ons past is het gevoel van autonomie het grootst. Als het waarom we iets doen duidelijker wordt dan vergroot dat het gevoel van autonomie. “Wie een waarom heeft voor het leven, kan bijna elk hoe verdragen” Friedrich Nietsche.
  • Verbeteren van competenties: Door middel van het geven en krijgen van FEEDBACK.
  • Het vergroten van verbondenheid kan door het versterken van sociale relaties, en het creëren van veiligheid.

Meer gevoel van autonomie, competentie en verbondenheid vergroot de kwaliteit van onze motivatie. Iemand met een leerdoelorientatie is meer gemotiveerd.

Als het maken van fouten niet meer een negatieve betekenis maar zelfs een positieve betekenis heeft gekregen, geeft  dit een enorm gevoel van vrijheid. Als je wilt leren, is er ruimte om te experimenteren en te ontdekken hoe je iets het beste kunt doen.

Als je gericht bent op leren en minder op presteren dan wordt je behoefte aan autonomie, competentie en verbondenheid sterker gevoed.

 6. Vertrouwen in eigen kunnen

Mensen met een hoog vertrouwen in eigen kunnen verhouden zich met mensen met een hoge mate van leerdoelorientatie. Self-efficacy is het geloof dat we in staat zijn iets te bereiken.

Er zijn verschillende  manieren om het zelfvertrouwen te vergroten:

  • Koester je eigen succeservaringen (Bandura noemt dat je ‘ Mastery-experiences’. Het is wel van belang om uitdagende doelen te stellen die SMART zijn; Van belang hierbij is dat je je faalervaringen als leermoment gebruikt. “Tal van mislukkingen zijn het gevolg van het feit dat men zich niet realiseerde hoe dicht men bij het succes was toen men het opgaf” Thomas Edison.
  • Succeservaringen van anderen; de leermeester kan je een hoop leren (Om je hier in te verdiepen beveel ik (JM dus) het boek van Richard Sennet ‘Craftmanship’van harte aan)
  • Sociale aanmoediging (overigens minder belangrijk dan de eerste twee);

 Al eerder in het boek verschenen de twee tegenpolen in beeld: de  entiteitstheorie en groeitheorie:

De Entiteitstheorie geeft aan: capaciteiten liggen vast en als we een fout maken kunnen we iets niet.

Bij de Groeitheorie wordt ervan uitgegaan dat het maken van fouten, het leren iets oplevert.

De Romeinse filosoof Epictetus zei ooit: “Niet de dingen zelf maar de opvattingen over de dingen verontrusten de mensen. Als wij op belemmeringen stoten, of verontrust of bedroefd zijn, dienen we nooit iemand anders aan te klagen, maar onszelf, dat wil zeggen: onze eigen meningen.”

Het vertrouwen in eigen kunnen wordt niet zo zeer bepaald om wat er daadwerkelijk gebeurt maar om de gedachten omtrent het eigen kunnen! De mens lijdt meer …

7. Leerdoel oriëntatie: leerbaar?

Van Dam onderscheidt een vijftal persoonlijkheidsdimensies;

  • Emotionele stabiliteit
  • Extraversie
  • Openheid naar buiten en binnenwereld
  • Vriendelijkheid
  • Consciëntieusheid

Hij is voorzichtig om persoonlijkheid te koppelen aan meer of minder gericht zijn op leerdoel oriëntatie. Hij doet wel en poging.

Vraag hierbij is: worden we prestatiegericht door onze opvoeding of zijn we dit van nature? In algemene zin is dit een samenspel: deels zit het in de genen deels wordt het beïnvloed door je omgeving.

Voorzichtige conclusie die je uit diverse onderzoeken kunt trekken: Ook wanneer je van nature minder gericht bent op leren dan kun je je doel oriëntatie veranderen en meer succes hebben.

8. Leerdoelen in de praktijk

Vragen hierbij:

Wat wil ik bereiken?

Wat wil ik leren?

Hoe ga ik het leren?

Wat ga ik doen

Een leergericht klimaat kun je creëren door meer nadruk te leggen op vooruitgang en inspanning en de daarbij horende fouten als onderdeel van het leerproces te zien.

 9. Paradox van succes

Boodschap van het boek; willen leren is leuker dan gericht zijn op prestaties, en het levert ook nog betere prestaties op. Wanneer je je richt op leren dan mag je fouten maken. Groei is mogelijk en minder gericht zijn op een resultaat biedt ruimte om je meer te richten op een proces.

Belangrijke voorwaarde hierbij: je kunt alleen maar groeien als je jezelf volledig accepteert. Het moet alleen niet een opnieuw een druk worden de druk om te groeien.

“De kunst van het falen is dat je elke faalervaring of tegenslag ziet als een leermoment, hierdoor bied je jezelf de gelegenheid tot ontwikkeling.



Wat ligt er op dit moment op mijn nachtkastje? Zoals meestal ligt er altijd wel iets van poëzie, iets beschouwends en een roman.

De gedichten van Elizabeth Bishop, een Engels dichter. De film ‘Still Alice’ maakte diepe indruk op me. Het gaat over een buitengewoon succesvolle hoogleraar Alice die al op haar 50ste levensjaar een zeldzame vorm van Alzheimer krijgt. Terwijl ze al stevig aan Alzheimer lijdt houdt ze een speech waarin ze een gedicht van Bishop voorleest: ‘Verliezen is een kunst’. Dit is ook de titel van het boek met de gedichten van Bishop.

Daniel Kahneman: ‘Ons feilbare denken’. Een fascinerend boek van vooraanstaand psycholoog die de nobelprijs voor de economie heeft gewonnen.

Jeroen Brouwers ‘Het Hout’. Een indringend boek over een jongenspensionaat. En je weet dat het op grote schaal is gebeurd wat er wordt beschreven.

Wellicht dat mijn volgende blog gaat over het boek van Kahneman. Het is geen belofte.

Print Friendly

Over inspiratie en het resultaat ervan

Om mijn werk als bestuurder van een organisatie als BSF (de naam Bibliotheekservice Fryslân gaan we steeds minder gebruiken) op een voor mij verantwoorde en ook plezierige manier vorm te geven laat ik me graag inspireren door allerlei impulsen. Impulsen haal ik uit mijn naaste werk- en leefomgeving, maar ook daar buiten en soms ook in plaatsen waarvan ik denk, wat ga ik daar nu uit halen? Wat heb ik daar te zoeken en wat ga ik er vinden?

De inspiratiebronnen

Eén van die inspiratie-momenten die ik onlangs wat buiten onze directe periferie haalde vond ik in de laatste Bilderbergconferentie, een wat duister fenomeen voor iedereen die er nog nooit bij is geweest. Dat wordt ook nog eens versterkt door een vaste afspraak die ook wel de ‘Chatham House Rule’ wordt genoemd. Wat er besproken wordt, inhoudelijk brengen we niets naar buiten. Ik was er dit jaar al weer voor de derde keer. En voor de derde keer had ik op momenten weer zo’n wow-gevoel. Dit jaar staken er ook stevige ‘irritatie-momenten’ de kop op, moet ik eerlijk zeggen. De keynote van Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer, was daar een voorbeeld van. Een stevige, sterk opgebouwde lezing over een rechts beleid voor een rechtse toekomst waar uiteindelijk alleen plaats is voor excellente burgers, voor talent en op economische grondslagen gebaseerd succes. Een voorbeeld van een visie hoe de samenleving moet vernieuwen en veranderen om economisch sterker te worden, dan komt de welvaart en het geluk van de mensen vanzelf. Een goed doorwrochte visie, maar niet de mijne.

Gelukkig was daar de volgende dag Hilde Kieboom, een Vlaamse theoloog, die het NCW-gezicht van de bijeenkomst voor haar rekening nam. (de zaterdagochtend begint altijd met een oecumenische dienst). Hilde Kieboom is het boegbeeld van de Sint-Egidius-gemeenschap in de lage landen. In haar preek werkte ze een heel sterk tegengeluid uit.

In de periferie van de conferentie bemerkte ik dat dat tegengeluid niet alleen door mij gewaardeerd werd. In het slotwoord van de nieuwe VNO-NCW-roerganger, Hans de Boer, werd dat tegengeluid gelukkig meegenomen en toegejuicht.

Ander opvallend verschijnsel: onze oudpremiers laten zich ten tijde van hun actieve politieke loopbaan te vaak leiden tot de waan van de dag wat uiteindelijk leidt tot een kortebaan / adhoc-beleid. Na hun politieke carrière komt pas het bredere inzicht tot uiting. Ik zie Balkenende, Lubbers, van Acht niet of nauwelijks meer, af en toe op tv en in de bossen van Oosterbeek in levende lijve. Zo ook bij deze editie waar Jan Peter Balkenende goede en hele inspirerende geluiden liet horen. Daadwerkelijk een inspiratie- en bezinningsweekend.

Een andere inspiratie haal ik onder meer ook uit de Tegenlicht-documentaires van de VPRO en uit beschouwende stukken van De Correspondent. Het zet me tot nadenken, over mijn eigen leven, over de rol in mijn directe omgeving en ook over hoe ik de organisatie en de sector waarvoor ik werk een beetje vooruit zou kunnen helpen. Vooruit vanuit mijn referentiekader natuurlijk, voor een ander kan dat ook achteruit zijn. Maar goed, ik moet het doen met mezelf en mijn omgeving ook, voor zover ik mag doen waarvoor ik sta.

Even een kort inzicht van al die impulsen, aan de hand van mijn agenda en andere bronnen:

  • Woensdag: overleg over laaggeletterdheid in Friesland met enkele collega’s in Friesland, ’s-Avonds gevolgd door een intervisiebijeenkomst met leden van VNO-NCW-Noord. De diversiteit in de samenstelling brengt je in andere omgevingen waardoor je gedachtewereld automatisch ook verbreed wordt.
  • Donderdag: debat in het Provinciehuis van Friesland over een Friese inbreng ten behoeve van een advies dat de Raad voor Cultuur aan de minister moet uitbrengen. Het ging hier onder meer over het leggen van een verbinding van Cultuur met een hoofdletter C en de centrale thema’s van Culturele Hoofdstad 2018 (Open gemeenschap).
  • Vrijdagochtend: heidag Stichting Provinciale Serviceorganisaties (SPN), met daarin het leggen van focus op de gezamenlijk te realiseren doelen.
  • Vrijdagmiddag en zaterdag  naar de Bilderbergconferentie, hierover heb ik al bericht. 
  • Zondag: op weg naar Florence voor het OCLC-congres ‘The art of invention’. Voor mij met twee hoogtepunten: keynotespeaker David Weinberger en onze eigen  Frysklabbus die voor de congreshal een beeld geeft van hoe de makersbeweging verbonden kan worden met de bibliotheek. Drie lange vergader- en congresdagen met daarna een paar dagen genieten van de Renaissancestad Florence.

Afgelopen week nog een paar noemenswaardige momenten die in dit rijtje passen: Woensdag: afsluiting makertour van de Frysklabbus, donderdag vergadering van de Innovatieraad met daarop volgend de presentaties vanuit de Innovatiedoedag.

Dit zijn zo wat momenten die je kunt aanwijzen en terughalen. Wellicht nog belangrijker zijn alle momenten die ik doorbreng met mijn partners in het bibliotheeknetwerk, andere klanten en niet te vergeten mijn collega’s. Ik leer er van, maar minstens zo belangrijk, de klantencontacten en mijn momenten met mijn collega’s leveren me de energie om alles te doen wat ik doe.

Ondertussen probeer ik in de spaarzame rustige vrije tijdsmomenten nog wat leesuurtjes te maken. Ik blijf uiteindelijk een boekenfreak en lezer. Inspiratie ontleen ik immers ook aan een goed boek, fictie, non-fictie, poëzie. Het komt allemaal voorbij, om er van te genieten, om er van te leren, om jezelf beter te leren begrijpen, om een ander beter te leren begrijpen. Op diverse nachtkastjes van de hier geschetste weken:

  • David Weinberger: ‘Too big to know’ (over de ontwikkelingen van de kennissamenleving en het bouwen van een werkbare nieuwe infrastructuur hierbij)
  • Chris Andersson: ‘Makers’ (standaardwerk over de opkomst van de makersbeweging)
  • Hilde Kieboom (die van de Bilderbergconferentie): ‘Met zachte kracht, de spirituele tegenbeweging’ (columns over bezinning en zingeving)
  • John Steinbeck: ‘De druiven der Gramschap’ (prachtige roman over het overwinnen van armoede en macht)
  • Hagar Peters: ‘Wasdom’ (voor degene die haar niet kennen, één van de betere Nederlandse dichters van dit moment)
  • Het blad Slowmanagement, tijdschrift dat op basis van onorthodoxe thema’s en onorthodoxe wijze organisatievraagstukken oppakt

Daarnaast: onder meer de online-krant ‘De Correspondent’ en allerlei bloggers uit deze wereld. Ik noem er twee: David Lankes en Skipp Pritchard. Je snapt: Ik verveel me nooit!

Waar leidt dit alles toe? Vaak in eerste instantie tot een volstrekte chaos in mijn hoofd. Al deze impulsen verschuiven na opname, laat ik maar zeggen, richting achterste hersenkwab om daar lekker te gaan zitten sudderen.

Vertaalslag bibliotheek en BSF

Tijdens en na dat sudderen probeer ik dit alles om te zetten tot een consistente visie over hoe ik meen dat een organisatie als de BSF en hoe het bibliotheekwerk in het algemeen zich zou moeten ontwikkelen. Voor welke vraagstukken staan we en hoe gaan we daar aan bijdragen?

De Bibliotheek

Het is al weer een jaar geleden dat de Commissie Cohen zijn rapport ‘De bibliotheek van de toekomst’ presenteerde. Hoogste tijd om dit zowel vanuit onze eigen organisatie als vanuit de sector handen en voeten te geven.

Het rapport Cohen werd goed ontvangen. Mijn idee was vrij snel: laten we hier nu eens met zijn allen (bibliotheek en verantwoordelijke overheden) achter gaan staan. De Bibliotheek als een agora, of, zoals David Weinberger en David Lankes het omschrijven, ‘the library as a platform’. Mijns inziens moeten we er nog wat extra nuances aangeven. Bijvoorbeeld meer aansluiten richting het sociaal domein en de noden die de 21ste eeuw kent, iets minder de nadruk op lezen met de hoofdletter L, meer op ontwikkeling en leren (zoals laaggeletterdheid en ontwikkeling digitale vaardigheden). Zoiets wat we ruim tien jaar geleden met Meijer deden.

Wat nu moet gebeuren is invullen. De waaromvraag is nu wel redelijk duidelijk, er is een begin gemaakt met de  vraag wat te gaan doen, nu nog de vraag hoe.

Dat kan in vergelijking met de twee eerste vragen (waarom zijn we er en wat gaan we doen?) niet zo moeilijk meer zijn zou je zeggen. Binnen de huidige cultuur en infrastructuur van het bibliotheekwerk moeten we helaas constateren dat het moeilijker is dan het lijkt. Waarom dan toch? Misschien zit de oplossing wel in het volgende. Vorig jaar bezocht ik Bibliotheekplaza, het altijd uitstekende congres dat ProBiblio jaarlijks organiseert. Daar sprak tijdens een parallelsessie en later in de grote zaal een heel irritante Belgische man, Guido Thijs, auteur van onder meer het boek ‘Zombibusiness’ . Irritant omdat hij wel heel erg de wijsheid in pacht had. Echter, als iemand er in slaagt onder je huid te gaan zitten, dan moet je wel even uitkijken of er niet iets raaks in zit. Ondanks de irritatie (overigens, het betreft hier een andersoortige irritatie dan bij de speech van Zijlstra op de Bilderbergconferentie) ben ik toch dat boek maar eens gaan lezen. En ik kan wel zeggen, de narrigheid groeide, alleen, ook het besef dat die Thijs wel iets aanroerde dat me enorm triggerde. Een enorme bak aan werk en geld besteden we aan zogenaamde zombi’s in onze organisaties, levende lijken. We pakken zaken aan die uiteindelijk voor onze reden van bestaan niet of weinig relevant zijn. Levende lijken in onze organisaties, we hebben ze allemaal.

Nog steeds zie ik dat zowel bibliotheken als overheden te veel gericht zijn op stenen en boeken. Terwijl we ons moeten richten op de mogelijkheden die de bibliothecaris nieuwe stijl kan bieden bij vraagstukken als laaggeletterdheid, digitalisering, community-building. Bij de laatste bijeenkomst van de innovatieraad, ruim een jaar geleden in het leven geroepen door het Sector Instituut Openbare Bibliotheken,  bespraken we een aantal projecten die allemaal verbonden waren met deze vraagstukken met een nadruk op communityvorming.

Kortom, een verschuiving van onze activiteiten is bittere noodzaak. We zien steeds meer de kreet opkomen van collectie naar connectie. Tot voor kort was dat vooral een verschuiving richting de verbinding met de digitale wereld. Ik vertaal het begrip connectie nu meer als verbinding in de wijk / het dorp  met de mensen die achterblijven, die de kansen niet krijgen en / of pakken om hen te ondersteunen dat stapje naar een beter en succesvol leven wel te nemen. De keuzes die we dan maken zijn:

  • Verdere doorgroei van activiteiten op het gebied van laaggeletterdheid zoals de (digi)taalhuzen, om vooral volwassen mensen die laaggeletterd zijn, geen digitale vaardigheden hebben te ondersteunen in hun gang meer volwaardig te kunnen participeren. In Friesland is meer dan 14 % van de volwassen bevolking laaggeletterd!!
  • Verdere doorgroei van het programma De Bibliotheek op School (in basisonderwijs en voortgezet onderwijs). Nog steeds komt een groot deel van de kinderen de basisschool af met een taalachterstand;
  • De bibliotheek als trekker van de lokale community, waarbij de bibliotheek meer integreert met wijkcentra en culturele centra, afhankelijk van de lokale omstandigheden;
  • De bibliotheek als partner van de makerswereld, de wereld die overwegend de zelfde waardes ondersteunt als de bibliotheek zelf (zie onder meer het Unescomanifest in vergelijking met het manifest dat door de makersbeweging is opgesteld). Voorbeelden zijn er inmiddels, met Frysklab als meest in het oog springende project.


De BSF is een organisatie die zich nog steeds grotendeels binnen de periferie van het bibliotheekwerk bevindt. Natuurlijk, we richten ons ook op dienstverlening aan derden. De kern en legitimiteit van ons bestaan ligt echter nog steeds in de opdracht van de Provincie Friesland. Een opdracht meegegeven vanuit een wettelijk kader om op provinciale schaal ondersteuning te leveren op aan het netwerk van bibliotheken. Daarnaast, als organisatie zijn we te kwetsbaar geworden om alleen hiervan uit te gaan, vandaar dat we op zoek zijn naar partners en (Friese) klanten buiten de reguliere bibliotheekomgeving. Dit alles vanuit een visie op hoe een organisatie als de BSF zich ontwikkelt en manifesteert.  Heel kort samengevat komt het laatste er op neer dat we niet meer een vertellende serviceorganisatie zijn maar een luisterende, met het behoud van de kwaliteit en expertise die we in huis hebben.

Een andere vertaalslag die eerder even benoemd is betreft de manier waarop onze organisatie zelf in de wereld staat. Vanuit welke bedrijfsvorm en bedrijfscultuur gaan we werken? Nu wil ik niet direct de coöperatiegedachte van het activistische dorp Mondragon in het Baskenland bepleiten, het gedachtegoed en de resultaten van dit revolutionaire concept spreken me wel aan. Het betreft een heel ver doorgevoerde manier van Rijnland denken, een denken die we in de BSF geïntroduceerd hebben en waarvan ik de overtuiging heb dat die het beste past in deze tijd. Het past niet meer om vanuit een strakke aansturing professionals op te dragen wat er moet gebeuren en hoe zij hun werk moeten doen.

Enkele uitgangspunten die we hebben genomen:

  • Vernieuwingsprojecten doen we nooit meer in ons eentje; Innovatie, vernieuwing komt vaak uit onverwachte hoek. Daarnaast heb je bij vernieuwing ook maatjes nodig die kritische vragen durven te stellen. Een heel praktisch vraagstuk: innovatie kost vaak geld die je niet zo maar op de plank hebt liggen.
  • Ontwikkel de kunst van het falen. Risico’s nemen, op je gezicht gaan, weer opstaan, weer op je gezicht gaan hoort bij het ondernemerschap. Durf ook te falen. Schaatsen en zwemmen leer je ook door te vallen en weer op te staan , kopje onder te gaan en weer boven water te komen;
  • Benader je werk vanuit een optimistische insteek, vanuit de gedachte dat je werk ertoe doet, hetzij dat je er geld mee verdient, het zij dat je maatschappelijk relevant werk doet en dat het publieke geld verantwoord besteed wordt; Thomas Friedman beschreef het als volgt: “Pessimists are usually right and optimists are usually wrong but all the great changes have been accomplished by optimists.”
  • Deel je kennis en ervaringen; we leven in een nieuwe realiteit waarin delen en open source belangrijke maatschappelijke trends zijn geworden. Het delen van kennis levert nieuwe kennis op. Volg hierin het voorbeeld van de makersbeweging. Charles Leadbeater plaatste de eerste versies van zijn boek ‘We Think’ online met het verzoek er inhoudelijk op te reageren om in de uiteindelijke eerste druk alle tips en reacties te kunnen verwerken;
  • samenwerking uitbouwen met partners in het sociale domein. De BSF werkt inmiddels samen  met instellingen als het Fries sociaal Planbureau (Partoer), Welzijn Centraal, Amaryllus (coöperatie die onder meer de wijkteams in Leeuwarden realiseert), Stichting Dwarpswurk.
  • Bouw de BSF verder uit als shared service centre, in eerste instantie voor de Friese culturele en sociale sector, in tweede instantie in samenwerking met noordelijke partners in andere naburige regio’s. Hiermee ontwikkelen we ons tot een meer stabiele partner, zowel voor de Friese bibliotheken, als voor de nieuwe klanten en relaties als voor de Provincie als opdrachtgever.

Voor de goede verstaander, wees er van overtuigd dat dit geen soft verhaal is van een verdwaalde dagdromer. Met de BSF zijn we een proces ingegaan die ons tot nu toe geen windeieren heeft opgeleverd, een proces van een organisatie die met vallen en opstaan doorgroeit naar een innovatiecentrum met toonaangevende innovatieve programma’s. Daarnaast een proces waarbij we binnen enkele jaren ons hebben waargemaakt als een Fries service center.

Het Frysklab wordt erkend als een van de belangrijkste bibliotheekinitiatieven van de laatste jaren. In twee jaar hebben we met onze meer commerciële activiteiten een ongekende groeistuip mogen beleven die af en toe leidt tot een angstschreeuw: “help, een nieuwe klant”. Ondertussen is onze relatie met de bibliotheken beter dan ooit. Overigens, voor die nieuwe / potentiele klant die dit leest: u bent ten alle tijden welkom!

De komende maanden neem ik de tijd om verder na te denken over de nieuwe vormen van organiseren, waarin ik het gedachtegoed van Mondragon en iets verder weg Ricardo Semler, grondlegger van de Braziliaanse onderneming Semco, nog eens goed op me in laat werken.

Ben benieuwd in welke omgevingen ik de komende tijd terecht ga komen om me te laten inspireren. En nog meer benieuwd of dit leidt tot een verdere verdieping in de vertaalslag naar visie- en organisatieontwikkeling.




Print Friendly