Bibliotheek als anachronisme van deze tijd?

Vanmorgen werd ik behoorlijk onaangenaam verrast door een opiniestuk in het Financieel Dagblad, geschreven door Annemarie van Gaal. Of was het een column? In het laatste geval mag je je van alles permitteren, onder andere vanuit een volstrekte onwetendheid, oppervlakkigheid en gebrekkige oriëntatie op je onderwerp  in alle vrijheid van alles toeteren. Van Gaal schrijft over de verloren relevantie van de bibliotheek. Opnieuw een behoorlijk kort door de bochtverhaal van een kennelijke opinieleider, geschreven zonder enig verder kijken en verdiepen in een sector over een sector die nog steeds kan melden in het publieke domein miljoenen klanten geregistreerd te hebben staan.

Nu hou ik best wel van een beetje verstoren van de rust en van de confrontatie met je bestaansrecht. Maar sodemieters, we laten het ons constant maar aanpraten dat de bibliotheek niet relevant meer is. Sterker, we blijven dit soort mensen maar bij bijeenkomsten en seminars uitnodigen. Dat betreft lieden die geen stap meer zetten in onze instituten of op zijn best een keertje langs of binnen wandelen en dan met grove pennenstreken de zaak neer zetten. Zo’n denigrerende toon, daar moeten we die dame maar eens mee confronteren. Ik beschik helaas niet over de scherpste pen en tong die nodig zijn om haar van repliek te dienen, maar nodig haar graag uit om eens echt te kijken wat er zoal gebeurt in de bibliotheek, en zou haar willen uitnodigen die tunnelblik over onze sector te vermijden, een blik die heel hardnekkig bij opinie makend Nederland lijkt te overheersen.

Als ik kijk naar alle vernieuwende activiteiten in bibliotheekland dan zie ik een sector die vanuit haar kernwaarden op zoek is naar een versterking van haar bijdrage aan het verbeteren van een kennissamenleving waar jong en oud nieuwsgierig zijn naar verhalen en naar elkaar. En ja er verandert veel om ons heen en ja dan moet je als instelling inspelen op deze veranderingen en waar nodig afscheid nemen van oude pareltjes in je dienstverlening en nieuwe zaken ontwikkelen. Zoals nieuwe projecten rondom de makerwereld, laaggeletterdheid, ondersteunen van de overheid bij de mediawijsheid.

Als er iets aan de hand is en ook als er iets mis is, zo heb ik me aangeleerd dan moet je eerst kijken wat je eigen rol is en daarna naar andere factoren meer buiten je eigen invloedsfeer kijken. Wat doen we als bibliotheek en als sector zelf mogelijk verkeerd of niet? Die buitenwereld mogen en moeten we echter ook aanspreken op het gemak waarmee de bibliotheek af geserveerd wordt. Zo kunnen we ons zelf verwijten de blik niet voldoende te verruimen. We kunnen onszelf verwijten dat we ons naar de buitenwereld te weinig presenteren als een modern kennis- en ontwikkelcentrum. We kunnen onszelf verwijten dat we in het algemeen als sector de bakens nog niet echt durven te verzetten. Daar moeten we werkelijk meters in maken. Er gebeurt van alles. Ik zit in de Innovatieraad van de bibliotheeksector en zie vanuit de eerste hand wat er allemaal gebeurt. Maar de brede ontwikkeling van de sector gaat te langzaam en kennelijk te veel onder de radar van velen en ongestructureerd. Volgens mij is er nog tijd en gelegenheid om op basis van een goede zelfreflectie en met wat serieuze steun van buitenaf een wel degelijk noodzakelijke verandering door te voeren.

Nog steeds ziet de Nederlander het belang van de bibliotheek. Maar kennelijke opinieleiders als Annemarie van Gaal zien ons overwegend vanuit het eendimensionale en al lang verouderde beeld van zijn – in dit geval haar – eigen bibliotheek van vroeger of vanuit een eenmalige wandeling langs een bibliotheek. Interview de gemiddelde opinieleider of politicus en hij vertelt over hoe fijn het vroeger was en hoeveel hij niet heeft gehad aan alles wat hij uit de bibliotheek heeft gehaald. Nu komt ie er niet meer.

Met dit soort bijdragen kalft het positieve beeld wel snel af. Je ziet dat veel politici en bestuurders zich dit soort wijzigheden al wel graag laten aanleunen.

Waar ik moeite mee heb is dat deze Annemarie van Gaal straks in een landelijke bijeenkomst als ‘reisleidster’ de aanwezige bibliotheekdirecteuren en medewerkers mag meenemen in een debat waar we de koers gaan bepalen. Deze bijdrage lezend vrees ik dat we op die dag weer eens geconfronteerd worden met een al te gemakzuchtige opinieleider als ‘reisleider’ en laten we ons weer het beeld aanleunen van een bibliotheek als archaïsch fenomeen, een anachronisme dat hoognodig afgeschaft moet worden of op zijn best, dat we onze ruimtes maar moeten gaan onderverhuren aan zzp-ers en voor de rest alles zo snel mogelijk moeten afbouwen . Ik zie de gebogen ruggetjes van bibliotheekdirecteuren en bibliothecarissen al weer voor me. Laten we ophouden onszelf voortdurend te blijven kwellen met het inhuren van dit soort gemakzuchtige prietpraters en vooral eens kijken vanuit een meer diepgaande kritische reflectie wat we aan waardevols te bieden hebben. Dat is wellicht minder dan wat het geweest is, maar voldoende om nog steeds de grootste klantengroep in huis te hebben van alle publieke en private instituten die we in Nederland kennen. Meer dan wat er zoal in het theater komt, meer dan wat er in een voetbalstadion komt en zo kan ik nog wel even doorgaan.

Print Friendly

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>